Халқаро хотин-қизлар куни ҳақида 30 та қизиқарли факт

Ҳар йили 8-мартда нишонланадиган Халқаро хотин-қизлар куни (ИWД) аёлларнинг ижтимоий, иқтисодий, маданий ва сиёсий ютуқларини тан оладиган глобал кундир. Бу, шунингдек, гендер тенглигини тезлаштириш учун ҳаракатга чақирувдир. Бу кун бутун дунё бўйлаб миллионлаб одамлар аёллар тараққиётини шарафлайдиган ва тенглик йўлида давом этишни тарғиб қилувчи тадбирларда иштирок этиши билан бир асрдан кўпроқ вақт давомида нишонланади. 20-аср бошларидаги меҳнат ҳаракатида пайдо бўлишидан бошлаб, БМТ томонидан эътироф этилишигача, Халқаро хотин-қизлар куни бутун дунё бўйлаб аёллар ҳуқуқлари ва ютуқларини нишонлаш байрамига айланди. Келинг, Халқаро хотин-қизлар куни ҳақида унинг аҳамияти ва глобал таъсирини кўрсатадиган баъзи қизиқарли ва маълумот берувчи фактларни кўриб чиқайлик.

1. Биринчи Миллий аёллар куни 1909-йил 28-февралда АҚШда 1908-йилда Нью-Йоркдаги тикувчилик ишчиларининг иш ташлашидан илҳомланиб нишонланган.
2. Халқаро хотин-қизлар кунини биринчи марта 1910 йилда Копенгагенда бўлиб ўтган Халқаро социалистик аёллар конференциясида немис социалисти ва аёллар ҳуқуқлари ҳимоячиси Клара Тсеткин таклиф қилган.
3. Бу кун биринчи марта халқаро миқёсда 1911-йил 19-мартда Австрия, Дания, Германия ва Швейцарияда нишонланди, унда бир миллиондан ортиқ киши митингларда қатнашди.
4. Дастлаб, ИWД аёлларнинг меҳнат қилиш, сайлаш, ўқитиш, давлат лавозимларини эгаллаш ва камситишларга барҳам бериш ҳуқуқларига эътибор қаратди. Бироқ, шундан сўнг унинг йўналиши гендер тенглигининг барча жиҳатларини қамраб олган ҳолда кенгайтирилди.
5. Бирлашган Миллатлар Ташкилоти Халқаро хотин-қизлар кунини 1975 йилда расман тан олган ва шу вақтдан бери 8 март куни нишонланади.
6. Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг Халқаро хотин-қизлар кунининг мавзулари аёлларга нисбатан зўравонликка барҳам бериш, қишлоқ аёлларининг имкониятларини кенгайтириш ва рақамли асрда гендер тенглигига эришиш каби аёллар тенглиги билан боғлиқ кенг кўламли масалаларни ўз ичига олган.
7. Баъзи мамлакатларда Халқаро хотин-қизлар куни расмий байрам бўлса, бошқаларида норозилик ёки аёллик байрами сифатида нишонланади.
8. Бинафша ранг халқаро миқёсда тан олинган, аёлларнинг рамзи бўлган ранг бўлиб, аёллар тенглигини қўллаб-қувватлаш учун кўпинча ИWД да кийилади.
9. Халқаро хотин-қизлар кунининг рамзи Венера белгисидир (♀), бу ҳам аёл жинсининг рамзи.
10. Россия биринчи Халқаро хотин-қизлар кунини 1913 йил феврал ойининг охирги якшанбасида ўша пайтдаги мамлакат тақвимига мувофиқ нишонлади.
11. 1917 йилда Россияда аёллар Биринчи жаҳон урушига қарши феврал ойининг сўнгги якшанбасида (Григориан тақвими бўйича 8 мартга тўғри келган) "Нон ва тинчлик" учун норозилик намойиши ва иш ташлашни танладилар ва рус инқилобини қўзғатдилар.
12. Халқаро хотин-қизлар куни Хитойда 1924-йилдан бери нишонланиб келинмоқда, Хитой ишчи аёллар уюшмаси ушбу кунни маъқуллаган.
13. Ҳар йили Халқаро хотин-қизлар куни тадбирлар ва тарғибот ишларини олиб бориш учун #Чалленге, #БаланcефорБеттер ва #ЭачфорEқуал каби махсус кампания мавзусига эга.
14. Кўпгина ташкилотлар, жумладан, мактаблар, ҳукуматлар ва корпорациялар Халқаро хотин-қизлар кунини аёллар ҳуқуқлари ва ютуқлари бўйича конференциялар, юришлар, чиқишлар ва муҳокамалар ўтказиш орқали нишонлайдилар.
15. Баъзи маданиятлар ўз ҳаётларидаги аёлларни Халқаро хотин-қизлар кунида уларга гуллар ва кичик совғалар бериш орқали нишонлашади.
16. ИWД ўз логотипига эга бўлиб, у бирлик ва хилма-хилликни англатувчи турли миллатга мансуб аёлларнинг юзлари билан Венера рамзини акс эттиради.
17. Ўт-ўл ҳаракати ва онлайн кампаниялар Халқаро хотин-қизлар кунининг бутун дунё бўйлаб тарқалиши ва тан олинишига сезиларли ҳисса қўшди.
18. ИWД тадбирлари кўпинча аёллар ҳуқуқлари учун курашни акс эттирувчи ва уларнинг мусиқа, рақс ва театрдаги ютуқларини нишонлайдиган бадиий чиқишларни ўз ичига олади.
19. Бу кун, шунингдек, гендер тенглиги, жумладан, иш ҳақидаги тафовут, гендер асосидаги зўравонлик ва бутун дунё бўйлаб аёллар учун таълим ва соғлиқни сақлаш хизматларидан фойдаланиш имконияти йўқлиги учун давом этаётган курашларни эслатиб туради.
20. Google тез-тез Халқаро хотин-қизлар кунини ўзининг бош саҳифасида аёлларнинг ютуқлари ва ҳиссаларини нишонлайдиган махсус Доодле билан нишонлайди.
21. Халқаро хотин-қизлар куни гендер мувозанати ва эркаклар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш учун Халқаро эркаклар куни каби бошқа байрамларни яратишга илҳомлантирди.
22. Сўнгги йилларда ижтимоий тармоқлар Халқаро хотин-қизлар куни мавзулари ва тадбирларини тарғиб қилишда муҳим рол ўйнади, бу эса кўпроқ иштирок этиш ва хабардорликни ошириш имконини беради.
23. Жаҳон ҳамжамияти хотин-қизларнинг Халқаро хотин-қизлар кунида эришган ютуқларини, жумладан, аёллар ҳуқуқлари ҳали ҳам қаттиқ чекланган ҳудудларда эришган ютуқларни эътироф этади.
24. ИWД нафақат ютуқларни нишонлаш, балки тўлиқ гендер тенглигини таъминлаш учун ҳаракат қилишдир.
25. Кўпгина таълим муассасалари Халқаро хотин-қизлар кунидан талабаларга гендер тенглиги ва аёллар тарихининг аҳамиятини ўргатиш имконияти сифатида фойдаланадилар.
26. Жамоа ташкилотлари кўпинча Халқаро хотин-қизлар кунида аёллар саломатлиги, таълим ва ҳуқуқларига қаратилган хайрия ташкилотларини қўллаб-қувватлаш мақсадида маблағ йиғиш акцияларини ўтказади.
27. Баъзи корхоналар Халқаро хотин-қизлар кунида махсус акциялар ва маҳсулотларни таклиф қилишади, даромадлар эса аёлларни қўллаб-қувватлайди.
28. Халқаро хотин-қизлар куни гендер иш ҳақи, репродуктив ҳуқуқлар ва сиёсий вакиллик каби масалаларга эътибор қаратишда муҳим рол ўйнади.
29. ИWД тадбирлари кичик йиғилишлар ва семинарлардан тортиб кенг кўламли юришлар ва митингларгача фарқ қилади, бу турли маданиятлар ва жамоалар кунни нишонлашнинг турли усулларини акс эттиради.
30. Халқаро хотин-қизлар куни веб-сайти нишонланиш билан боғлиқ воқеалар, манбалар ва тарих ҳақида маълумот алмашиш учун марказ бўлиб хизмат қилади.

Халқаро хотин-қизлар куни гендер тенглиги йўлида эришилган ютуқлар ва қилиниши керак бўлган ишлар ҳақида кучли эслатмадир. Бу жамиятнинг барча жабҳаларида аёллар ҳуқуқлари ва ютуқлари ҳақида фикр юритиш, тарғибот қилиш ва байрам қилиш кунидир. Аёлларнинг ҳиссаларини тан олиш ва гендер тенглиги учун курашни давом эттириш орқали биз келажак авлодлар учун янада инклюзив ва адолатли дунёни яратишимиз мумкин. Халқаро хотин-қизлар кунини нишонлар эканмиз, келинг, барчамиз хотин-қизлар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш ва жамиятимизда ва ундан ташқарида уларнинг овозини оширишга бел боғлайлик.