Эйфел минораси ҳақида нималарни билишингиз керак

Эйфел минораси унинг яратувчиси Густав Эйфел номи билан аталган, 1889 йилда Париждаги Чамп де Марсда қурилган. Унинг қурилиши 1889 йилги Бутунжаҳон кўргазмаси ва Франция инқилобининг 100 йиллигига тўғри келди. Дастлаб Бутунжаҳон кўргазмасига кираверишда арч бўлиб хизмат қилган. Вақтинчалик иншоот сифатида қурилган у охир-оқибат Париж ва Франциянинг рамзига айланди.

Минора дунёдаги энг кўп ташриф буюриладиган пуллик ва энг кўп суратга олинадиган жой ҳисобланади.

1886-йил 1-майда Франция ҳукумати Бутунжаҳон кўргазмасининг меъморий тимсоли лойиҳалари учун танлов эълон қилди. Лойиҳага қўйиладиган талаблар орасида лойиҳанинг рентабеллиги ва фойдаланиш тугагандан сўнг демонтаж қилиш қулайлиги ҳам бор эди (минора 20 йилдан сўнг демонтаж қилиниши керак эди. Танловга 107 та лойиҳа тақдим этилди, улар орасида Эйфел лойиҳаси ҳам бор эди. Бу лойиҳа дастлаб комиссия эътирозларига сабаб бўлди ва Эйфел уни меъморий ечимининг тўғрилигига ишонтириш учун кўп куч сарфлаши керак эди.
Минора қурилиши учун жой сифатида Чамп де Марс танланган. Қурилиш қиймати 7,8 миллион франкни ташкил этди, шундан атиги 1,5 миллионини давлат қоплаши мумкин эди, кейин Эйфел 20 - 25 йилга қуриб битказилган минорани ижарага олган ҳолда ўз маблағлари ҳисобидан тўлашга рози бўлди. 1887 йилда қурилиш бошланди.

Минора 300 га яқин ишчи ва эллик нафар таниқли муҳандис ва дизайнер томонидан қурилган. Миноранинг ҳар бир оёғи остига 10 м қалинликдаги бетон блок ўрнатилди. Барча металл қисмлар Эйфел заводларида ишлаб чиқарилган. Минора 2,5 миллион перчин билан боғланган 18 мингдан ортиқ металл қисмлардан йиғилган. Келажакдаги миноранинг элементлари эрга 3 тоннадан ортиқ бўлмаган оғирликдаги блокларга йиғилиб, тепага кўтарилди. Қурилиш жараёнида Эйфел шундай қурилиш янгиликларидан фойдаланганки, таблоид матбуоти унинг психиатрия шифохонасида қамалишини башорат қилган. Мисол учун, кранлар келажакдаги лифтларнинг рельслари бўйлаб ҳаракатланди, бу эса қурилишни тезлаштирди ва бахтсиз ҳодисаларнинг олдини олди.

1889 йил 31 мартда, қурилиш тугагандан сўнг, Эйфел амалдорларни миноранинг энг тепасига кўтарилишни таклиф қилди, у эрда 1710 (1792) зинапоялар олиб борилади. Фаолиятнинг биринчи йилларида лифтлар йўқ эди ва ташриф буюрувчилар юқорига кўтарилишлари керак эди. 1899 йилда биринчи иккита лифт ишга туширилди. Миноранинг энг тепасида Эйфелнинг квартираси жойлашган бўлиб, у эрда у фойдаланган буюмлар жойлашган.

Фойдаланишнинг дастлабки олти ойида унга 2 миллиондан ортиқ киши ташриф буюрди ва қурилиш харажатлари тўлиқ тўланди. Минора машҳурлигининг ўсишига Чарлз Гоуноднинг Эйфелнинг илтимосига биноан минорада берган "Булутлардаги концерт" ҳам ёрдам берди.

Эйфел минорасини Парижнинг исталган жойидан кўриш мумкин. Дастлаб, минора аҳоли, жумладан, ижодкор зиёлиларнинг таниқли вакиллари орасида кўплаб норозиликларга сабаб бўлди. Қурилиш пайтида ҳам шаҳар мериясига қурилишни тўхтатиш талаби билан минглаб норози аризалар келиб тушди. Қурилишга қарши норозилик билдирганлар орасида ёзувчилар Ги де Мопассан, Александр Дюма - ўғли, бастакор Чарлз Гуно бор эди. Минора ҳудудида ресторанлар очилганда, Мопассан уларнинг доимий ресторанига айланди. Нега у ёмон кўрадиган бундай жойда овқатланаётганини сўрашганида, у бу минора кўринмайдиган ягона жой, деб жавоб берди.

Иккинчи жаҳон уруши пайтида Париж фашистлар томонидан қўлга киритилганда, французлар лифтларни атайлаб ўчириб қўйишди. Зафарли ташриф билан келган Гитлер минорага чиқа олмади. Францияни босиб олиш пайтида фашистлар лифтларни таъмирлай олмадилар[4]. Худди шу сабабга кўра, нацистлар минорага ўз байроғини кўтара олмадилар.

Эйфел минораси қурилганидан то Чрйслер биноси қурилган 1930 йилгача дунёдаги энг баланд иншоот бўлган. Миноранинг баланд баландлиги унга метеорологик асбоб-ускуналар ва электр ва тортишиш кучини ўрганиш учун илмий лабораторияларни жойлаштириш имконини берди. Кейинчалик бу эрда телефон ва телеграф алоқалари учун ускуналар ва радиостанция жойлашган. 1935-йилда шу ердан телевидение эшиттириш бошланди. Минора ҳали ҳам Париждаги энг баланд бино ва Франциядаги бешинчи энг баланд бино бўлиб қолмоқда.

Фаолияти давомида минора 17 марта рангини ўзгартирди. Бўёқ қопламаси ҳар 7 йилда янгиланади. Минорани бўяш бир ярим йил давом этади ва оддий чўткалар билан қўлда амалга оширилади. Қадимги бўёқ буг 'жети билан чиқарилади. Минора икки қатламга бўялган ва бунинг учун 57 тонна бўёқ керак бўлади. Бўёқ ранги минора осмонга нисбатан яхши кўриниши учун танланган. Ҳозирда фойдаланилаётган ранг патентланган ва Эйфел жигарранг деб аталади. Минорага ҳар йили 6 миллион сайёҳ ташриф буюради.