Калашников автомати ҳақида нималарни биласиз

Биография

Михаил Калашников - афсонавий совет ва рус дизайнери, дунёнинг барча мамлакатлари аҳолисига таниш бўлган Калашников автоматининг яратувчиси. Дизайнер-қурол устаси томонидан яратилган АК-47 Совет армиясининг қудрати рамзи, ишончлилик ва самарадорлик стандарти ва энг машҳур Совет, кейин эса чет элда рус брендига айланди.

Болалик ва ёшлик

Михаил Калашников 1919 йил 10 ноябрда туғилган. Михаил Тимофеевичнинг кичик ватани Олтой ўлкасидаги Куря қишлоғи. Дизайнер катта деҳқон оиласидан чиққан. Тимофей Александрович 1930 йилда қулоқ сифатида тан олинган, шунинг учун оила Томск вилоятининг Нижняя Моховая қишлоғига юборилган. Фақат катта болалар, опа-сингиллар Агафя ва Анна ва укаси Виктор қувғиндан қочишга муваффақ бўлишди.

Болалигида ҳам ёш дизайнер техник воситаларга қизиқиш кўрсатди, механизмларнинг ишлаш тамойилларини ўрганди: 5 ёшли Миша ўзи учун конки ясади ва 10 ёшида у велосипед йиғди. Мактаб йилларида Калашников адабиётни осон топди, ўспирин шеърлар ёзди ва ҳатто Киев махсус ҳарбий округининг "Қизил Армия" газетасида нашр этилди.

7-синфни тугатгач, Михаил Олтойга қайтишга қарор қилди, лекин у минтақада иш топа олмади, шунинг учун у оиласи ва мактабига қайтди. Қулаклар оиласига мансублиги сабабли Калашников паспорт ололмади, аммо кейин у гувоҳномада маҳаллий комендатуранинг муҳрини сохталаштириб, ҳужжат унинг қўлига тушди.

Калашников ўзининг таржимаи ҳолини машина-трактор станциясида ҳисобчи сифатида бошлади, кейин Қозоғистонга кўчиб ўтди, у эрда йигит аввал Матай станциясида шогирд, сўнгра Туркистон-Сибир темир йўли бўлинмаларидан бирининг сиёсий бўлимининг техник котиби бўлиб ишга қабул қилинди.

1938 йилда Михаил Тимофеевич Қизил Армияда хизмат қилиш учун кетди. Киев махсус ҳарбий округида хизмат қилган. У танк механиклари ва ҳайдовчилар мактабини тамомлаган, шундан сўнг бўлажак дизайнер 12-танк дивизиясига ўтказилди. Қизил Армия сафларида хизмат қилганда ҳам, мутахассис танк қуролидан ўқ отиш учун инертиал ҳисоблагич яратди. Йигитнинг ихтиролари орасида танк минорасидаги ёриқлар орқали тўппончадан отиш самарадорлигини ошириш учун ускуналар ҳам бор эди. 1940 йилда Калашников томонидан ишлаб чиқилган танк двигателининг ишлаш муддати ҳисоблагичи серияли ишлаб чиқариш учун тавсиянома олди.

Буюк дизайнер Михаил Калашников

Улуг 'Ватан уруши бошидан Калашников катта сержант сифатида танкга қўмондонлик қилди ва 1941 йил октябрь ойида Брянск яқинида оғир ярадор бўлди ва снаряддан зарба олди. Касалхонада бир неча ҳафта ўтгач, уни таътилга юборишди. Михаил Тимофеевич бу вақтни автомат яратишга бағишлади.
Феликс Дзержинский номидаги Ҳарбий муҳандислик академияси раҳбари Анатолий Благонравовга тақдим этилган модел салбий баҳо олди, бироқ олим ихтирочи ўқишни давом эттиришни тавсия қилди. Қурол, шунингдек, Бош артиллерия бошқармаси томонидан тасдиқланмаган, бунинг учун ҳал қилувчи омиллар операцион хусусиятлар эмас, балки мураккаблик ва узоқ ишлаб чиқариш вақтлари эди.

1942 йилдан бери Михаил Тимофеевич илмий синов полигонида хизмат қилди, у эрда пулемёт ва карабиннинг янги моделларини ишлаб чиқди, аммо бу қуроллар ҳам серияли ишлаб чиқарилмади.

Урушдан кейин раҳбарият Калашниковга янги вазифани қўйди: 7,62х39 мм калибрли янги "оралиқ" патрон учун қурол ишлаб чиқиш. Пулемётнинг кўриш масофаси 400 м бўлиши керак эди. Танловнинг икки раундида Калашников комиссиянинг изоҳларига мувофиқ пулемёт дизайнига ўзгартиришлар киритди, натижада учинчи раундда у асл нусхадан тубдан фарқ қиладиган модел билан чиқди.

Синовларнинг навбатдаги босқичи рақобатчиларнинг бирорта намунаси техник шартлар талабларига жавоб бермаслигини кўрсатди. Хусусан, АК-47 аниқлиги йўқ эди, аммо бу комиссия армияда синовдан ўтказишни тавсия қилган. Пулемёт ўзини ишончли деб кўрсатди: у ҳар қандай вазиятда, шу жумладан сув ва ахлоқсизликка дучор бўлгандан кейин ҳам отишга қодир эди. Шу билан бирга, тозалаш ва демонтаж қилишда ҳеч қандай қийинчилик йўқ эди. Ўша пайтда Советлар мамлакатига аниқ қуролдан кўра ишончли қурол керак эди.

Пулемёт амалда синаб кўрилган юқори сифатли блоклар ва механизмлардан ишлаб чиқилган. Универсал компонентлар туфайли Калашников автомати мавжуд ускуналарда катта миқдорда ишлаб чиқарилиши мумкин эди. Қуролнинг нархи паст деб тан олинган. Михаил Тимофеевич автоматни дизайнер сифатида эмас, балки оддий аскар сифатида яратган, улар учун қурилма оддий, қулай ва тушунарли бўлиши муҳимдир. Қуролчининг ўзи ўз ақли ҳақида шундай деди:

"Қуролнинг ўзига хос гўзаллиги бўлиши керак, худди аёл каби! Менинг пулемётларимнинг гўзаллиги уларнинг ишончлилигида".

Қуролларнинг биринчи партиялари омборларга 1948 йил ўрталарида этиб келди ва кейинги йил охирида дала синовларидан сўнг Совет Армияси АК-47 билан қуроллана бошлади. Шуниси эътиборга лойиқки, на Совет Иттифоқи даврида, на ундан кейин дизайнер ўз ихтироси учун ҳеч қандай тўлов олмаган; Унинг сўзларига кўра, "давлат ҳамма нарсани олди".

30 ёшида Калашников Сталин мукофоти лауреати бўлди. Дизайнер ўзининг ноёб ривожланиши учун Қизил Юлдуз ордени билан тақдирланган. Михаил Тимофеевич доимий равишда ихтирони такомиллаштириб борди: энгил ва модернизация қилинган версиялари, катланадиган думба ва диққатга сазовор жойлар, тунги кўриш мосламалари ва ҳатто граната отиш мосламалари билан яратилган.

1963-йилда ихтирочи йиғма дастгоҳ ва тунги кўриш мосламаси билан жиҳозланган енгил пулемётни яратишни бошлади. Шу билан бирга, Калашников 9х18 патронлар учун автоматик тўппончани ишлаб чиқишга ҳаракат қилди. Аммо қуролсоз Стечкин билан рақобатлаша олмади. Михаил Тимофеевич бу ривожланишга этарлича эътибор бермади, чунки уни автоматик қуроллар ва пулемётлар соҳаси олиб кетди. 70-йилларда АК-74 паст импульсли 5,45х39 мм патронлар учун ишлаб чиқарила бошланди.

Калашников автомати нафақат Совет Иттифоқида, балки унинг чегараларидан ташқарида ҳам асосий пиёда қуролига айланди. 1950-йилларда АК-47 Варшава шартномаси иттифоқчилари ва СССР дўстона муносабатларга эга бўлган бошқа мамлакатларга этказиб берила бошланди. Аммо ўша пайтда қуролларнинг қора бозори аллақачон гуллаб-яшнаган эди, шунинг учун кўплаб эр ости жангчилари Михаил Тимофеевичнинг ижодидан нусха кўчиришни бошладилар.

Чет эл компаниялари Калашников автоматини асос қилиб олдилар, лекин уни асосан янги дизайнда ифодаланган ўзларининг ишланмалари билан тўлдиришди. Қурол ҳар бир мамлакатда янги ном олганига қарамай, АК ўзи қолди.

"Калаш" ва унинг модификациялари дунёнинг 100 дан ортиқ мамлакатларида хизмат қилади, Калашников автоматларининг умумий сони 100 миллион донадан ошади, шунинг учун АК Гиннеснинг рекордлар китобига киритилган. Ушбу турдаги қуроллар, жумладан, лицензияланган ва лицензиясиз моделлар, сайёрадаги барча автоматик ўқ отиш қуролларининг 1/5 қисмига тўғри келади.

Калашников автомати нафақат ҳужум милтиқлари, балки карбиналар, силлиқ қуроллар ва энгил пулемётни ўз ичига олган бир қатор калибрли жанговар ва фуқаролик ўқотар қуроллари учун асос бўлди.

Машҳур дизайнер узоқ вақт қаттиқ махфийлик режимида ишлаган ва чет элга чиқишга рухсат берилмаган. Фақат 90-йилларда унга чет элга чиқишга рухсат берилди ва ихтирочи АҚШга ташриф буюрди ва у эрда америкалик ўзини ўзи ўргатган машҳур қурол устаси Эугене Стонер билан учрашди.

Шахсий ҳаёт

Михаил Калашниковнинг таржимаи ҳоли иккита никоҳни ўз ичига олади. Эркакнинг биринчи хотини Олтой ўлкасидан бўлган, Матай темир йўл депоси ишчиси Екатерина Даниловна Астахова эди. 1942 йилда оилада Виктор исмли ўғил туғилди. Михаил Тимофеевич йиллар давомида нозик муассасаларда ишлади ва у эрда янги эҳтирос билан танишди, бу унинг биринчи никоҳининг бузилишига олиб келди. Собиқ хотини ва боласи Қозоғистонда қолган. 1956 йилда собиқ рафиқаси вафотидан кейин Калашников ўғлини Изҳевскка кўчирди.

1946 йилда Михаил Тимофеевичнинг иккинчи хотини Экатерина Викторовна Моисеева эди. Аёл техник-дизайнер бўлиб ишлаган. Биринчи турмушидан аёлнинг Нелли исмли қизи бор эди ва Калашников қизни асраб олди.

Кейинчалик оилада кўпроқ болалар туғилди: 1948 йилда Элена, 1953 йилда Наталя. Михаил Тимофеевич бахтли бобо сифатида танилган - болалари унга бешта невара беришган. Катта қизи Михаил Калашников номидаги минтақалараро жамоат фонди президенти лавозимини эгаллайди. Наталя, афсуски, 1983 йилда автоҳалокатда вафот этди.

Михаил Калашниковнинг ўлими

Калашниковнинг соғлиғи билан боғлиқ муаммолар 2012 йилда пайдо бўлган. Дизайнернинг ёрдамчиси ишни тарк этишга шу сабаб бўлганини айтди. Ўша йилнинг декабрь ойида эркак Удмуртия Республика клиник-диагностика марказига режали текширув учун ётқизилган. 2013 йилнинг ёзида унинг соғлиғининг яна бир ёмонлашуви қайд этилган эди. Фавқулодда вазиятлар вазирлиги самолёти махсус жиҳозлар билан ихтирочи Москвага етказилган.

"Тиббий кўрикдан ўтиш зарурати туфайли шифокорлар Михаил Тимофеевични Москва клиникаларидан бирига юборишга қарор қилишди", деди Фавқулодда вазиятлар вазирлиги матбуот хизмати.

Москвалик шифокорлар қуролчига ўпка эмболияси ташхисини қўйишди. Бир неча ҳафта давомида пойтахт шифокорлари Калашников устида қаттиқ ишладилар. Охир-оқибат, эркакнинг соғлиғи яхшиланди, шундан сўнг дизайнер Изҳевскка уйига қайтди.

Ноябр ойида Михаил Тимофеевич ўзини яна ёмон ҳис қилди, шунинг учун дизайнер 17-куни Республика марказининг реанимация бўлимига ётқизилди. Калашниковнинг қариндошлари қуролчининг соғлиғига унинг 94 ёшга тўлиши муносабати билан ўтказиладиган тантаналарга тайёргарлик кўрилгани таъсир кўрсатган, деб ҳисоблашган.

Декабр ойи бошида Калашников шошилинч операция қилинди, бироқ жарроҳлик аралашуви дизайнернинг аҳволини ёмонлаштирди. Бир ой ўтгач, шифокорлар ҳеч қандай яхшиланишни сезмадилар. Ўлимидан бир неча кун олдин қуролчи ўлимга сабаб бўлган ошқозон қон кетиши туфайли реанимацияга ўтказилди. Михаил Тимофеевичнинг ўлими 23 декабрь куни маълум бўлди.

Михаил Калашников билан видолашув 25 ва 26 декабрь кунлари бўлиб ўтди, дафн маросими эса Ижевскдаги Авлиё Михаил соборида бўлиб ўтди. Дизайнернинг вафоти муносабати билан Удмуртияда вилоят раҳбари буйруғи билан мотам эълон қилинди. Калашников Федерал ҳарбий мемориал қабристоннинг Қаҳрамонлар пантеонига дафн этилган.

Дафн маросимида расмийлар ва давлатнинг етакчи арбоблари, жумладан Владимир Путин , Сергей Шойгу ва Андрей Воробёвлар иштирок этишди . “Ростеc” давлат компанияси бош директори Сергей Чемезов ҳамдардлик билдирди .

Хотира

Ўқотар қуроллар патриархининг номи кўчалар, таълим муассасалари, медаллар, олмос, қўнғироқ ва ҳатто профессионал журнал (бош муҳаррир Михаил Дегтярев) томонидан берилган. Дизайнернинг сурати тангалар ва маркаларга жойлаштирилган. Михаил Тимофеевич шарафига ёдгорликлар ва ёдгорлик лавҳалари очилди.

Афсонавий қуролсознинг ихтиролари ва шахсий ҳаёти ҳақидаги ҳикоя бадиий ва ҳужжатли фильмлар учун асос бўлди. Энг ёрқин фильмлардан бири бу 2020 йилда чиққан "Калашников" . Михаил Тимофеевич ролини актёр Юрий Борисов ижро этган .

Ихтиролар

• Танк қуролидан ўқларнинг инертиал ҳисоблагичи
• АК-47
• Калашников енгил автомати
• Калашников автомати
• Калашников автомати 100 серияли
• Ўз-ўзидан юкланадиган ов карбинаси "Сайга"
• Калашников автомати
• Мукофотлар
• 1946 йил - "1941-1945 йиллардаги Улуғ Ватан урушида Германия устидан қозонилган ғалаба учун" медали.
• 1947 йил — Октябр инқилоби ордени
• 1949 йил - Қизил юлдуз ордени
• 1958, 1969, 1976 — Ленин ордени
• 1958, 1976 - Социалистик Меҳнат Қаҳрамони
• 1958, 1976 - Ўроқ ва болға медали
• 1975 йил — Меҳнат Қизил Байроқ ордени
• 1982 йил — Халқлар дўстлиги ордени
• 1985 йил — 1-даражали Ватан уруши ордени
• 1993 йил - Жуков медали
• 1994 йил — 2-даражали “Ватанга хизматлари учун” ордени
• 1998 йил - Биринчи чақириқ Муқаддас Ҳаворий Эндрю ордени
• 2004 йил - "Ҳарбий хизматлари учун" ордени
• 2009 йил - Россия Федерацияси Қаҳрамони
• 2009 йил - Олтин юлдуз медали

Қизиқарли фактлар

Расмий ҳужжатларда Михаил Калашниковнинг туғилган санаси 1919 йил 10 ноябрда кўрсатилган, аммо Знаменская черкови реэстридаги ёзувларга кўра, ўғил Михаил 1917 йил 3 мартда Калашниковлар оиласида туғилган. Худди шу сана қулоқ хўжаликлари оилаларида санаб ўтилган ва дизайнернинг қариндошлари буни тасдиқлайди. Калашниковнинг сўзларига кўра, у ёшлигида мулкдан маҳрум бўлган оиланинг сургун жойини тарк этиш, ишга кириш, комсомолга қўшилиш ва ҳатто махфий конструкторлик бюроларида ишлаш учун комендатлик гувоҳномасини сохталаштирилган - бу махсус кўчманчи учун мавжуд эмас эди.
Шуниси эътиборга лойиқки, ўз-ўзидан сабоқ олган дизайнер, техника фанлари доктори, Россия ва хориждаги академиялар ва университетларнинг фахрий аъзоси ҳеч қачон олий маълумот олмаган: "Мен иккита академияни битириш имконига эга бўлдим. Уларни ўзим номлайман. Биринчиси армия бўлиб, уларнинг сафида дизайнер бўлдим. Иккинчиси эса завод бўлиб, ўзим қурол-яроғ ишлаб чиққанман".
Калашников бир қатор хотираларни нашр этди ва Россия Федерацияси Ёзувчилар уюшмаси аъзоси эди.