Ҳиндистоннинг энг бой одами ҳақида нималарни билишингиз керак

Ҳиндистоннинг Релианcе Индустриес Лимитед (РИЛ) конгломерати раиси ва бошқарувчи директори Мукеш Амбани ўн йилдан ортиқ вақт давомида Ҳиндистоннинг энг бой одамлари рўйхатида биринчи ўринда туради. 115 миллиард долларга баҳоланган бойлиги билан у Осиёдаги энг бой одам ва дунёдаги ўн биринчи энг бой одам ҳисобланади.

Ямандан Мумбайга

Мукеш Амбани 1957 йилда Яманнинг Аден шаҳрида туғилган. Амбани оиласи Бания савдогарлар кастасига мансуб (бу кастанинг машҳур вакилларидан бири, хусусан, Маҳатма Ганди). Мукешнинг отаси Дҳирубхай 1958 йилда Бомбейга (ҳозирги Мумбай) қайтиб келди ва амакиваччаси билан биргаликда зираворлар ва тўқимачилик савдоси билан шуғулланувчи Тҳе Релианcе Cоммерcиал Cорпоратион кичик бизнесга асос солди. Кейинчалик компания ўз портфелини диверсификация қилиб, нефтни қайта ишлаш ва нефт-кимёдан тортиб чакана савдо ва телекоммуникацияларгача бўлган кенг соҳаларни қамраб олди.

Мукеш Амбани Бомбей университетида кимё муҳандислиги бўйича бакалавр даражасини олди ва кейин Стенфорд университетида МБА даражасини олди. Бироқ 1981 йилда ўқишни тугатмай, отасига оилавий бизнесни ривожлантиришга ёрдам бериш мақсадида Ҳиндистонга қайтиб келди.

2002 йилда Дхирубхаи Амбани вафотидан кейин ва Мукеш ва унинг укаси Анил ўртасидаги можародан сўнг, уларнинг онаси Кокилабен Амбани 2005 йилда активларни тақсимлаган, унга кўра Мукеш нефт, газ, нефт-кимё, қайта ишлаш ва ишлаб чиқариш активларини, Анил эса энергия, телекоммуникация ва молиявий хизматлар устидан назоратни ўз қўлига олган.
Мукеш Амбани ютуқлари орасида 1999-йилда Гужарат штатининг Жамнагар шаҳрида дунёдаги энг йирик нефтни қайта ишлаш заводининг ишга туширилиши, шунингдек, РИЛнинг ишлаб чиқариш қувватини сезиларли даражада кенгайтирган бир қанча замонавий ишлаб чиқариш қувватларининг яратилиши киради. 2008 йилда асл завод ёнида иккинчи нефтни қайта ишлаш заводи қурилди.

РИЛнинг Жамнагар сайти ПАО СИБУР Ҳолдинг, Релианcе Сибур Эластомерс Привате Лтд билан бутил ва ҳалобутил каучук ишлаб чиқариш бўйича қўшма корхона яратиш учун танланган. Россия технологияни тақдим этди ва Ҳиндистон ва Жанубий Осиёдаги биринчи бутил каучук ишлаб чиқариш корхонаси 2019 йилда, кейин 2021 йилда ҳалобутил каучук ишлаб чиқаришни бошлади.

Шу билан бирга, Амбани конгломерати Ҳиндистон ҳукуматининг яшил энергияни ривожлантириш мажбуриятига мувофиқ ривожланмоқда. 2022-йил январ ойида РИЛ раиси қайта тикланадиган энергия инфратузилмасига, жумладан, электр станциялари, қуёш панеллари ва электролизаторларга 75 миллиард доллар сармоя киритиш режаларини эълон қилди. Жамнагарда 2024 йилнинг иккинчи ярмида фотовольтаик панеллар, ёнилғи хужайралари тизимлари, яшил водород, энергия сақлаш тизимлари ва энергия электроникасини ишлаб чиқарадиган бешта заводдан иборат "гига-комплекс" очилиши режалаштирилган.

Бизнесни кенгайтириш

2006 йилда Амбани Релианcе Ретаил компаниясига асос солди, у ҳам ғишт ва оҳак, ҳам онлайн-дўконларни ўз ичига олади. Компания Ҳиндистоннинг энг йирик сотувчиси бўлиб, 249 миллион мижозга эга. 2008 йилдан бери Амбани Ҳиндистон Премер-лигаси (ИПЛ) аъзоси бўлган Мумбай ҳиндуларининг крикет жамоасига эгалик қилади ва шунингдек, Ҳиндистон Суперлигаси (ИСЛ) асосчиси ҳисобланади.

2016 йилда Амбани Жио Платформс телекоммуникация ва электрон тижорат компаниясига асос солди. Жио биринчи миллий 4Г тармоғини яратиш орқали Ҳиндистонда мобил интернет ривожланишида инқилоб қилди. Компания, шунингдек, 50 миллиондан ортиқ фойдаланувчига эга 5Г тармоғининг ривожланишига кашшоф бўлди.

2020-йил апрель ойида Facebook (Россияда тақиқланган ва экстремистик деб топилган Мета корпорациясига тегишли) Жио Платформсънинг 9,99% улушини 5,7 миллиард долларга сотиб олди. Бу глобал миқёсда технология компаниясига қўйилган энг йирик озчилик инвестициясига ва Ҳиндистоннинг технология секторидаги энг йирик тўғридан-тўғри хорижий сармояга айланди. 2022-йил август ойида Мета ва Жио истеъмолчиларга ЖиоМарт онлайн платформасидан тўғридан-тўғри WhatsApp иловаси орқали товарларни харид қилиш имконини берувчи биринчи турдаги харид қилиш хизматини ишга туширди.

2023-йил август ойида Амбани Жио 6Г тармоғини ишлаб чиққан дунёдаги биринчи компаниялардан бири бўлишини эълон қилди. Бугунги кунда компания Ҳиндистондаги энг йирик уяли алоқа оператори (бозорнинг 40%) ва дунёда учинчи ўринда туради, 470 миллиондан ортиқ обуначилар.

Амбани энг сўнгги йирик битимларидан бири Тҳе Wалт Дисней Cомпанй билан Ҳиндистондаги телевидение ва стриминг активларини бирлаштириш бўйича 8,5 миллиард долларлик активларга эга компания яратиш бўйича келишув эди. Бирлашган компания 120 та телеканал ва иккита стриминг платформасини назорат қилади ва Ҳиндистонда Дисней маҳсулотларини эксклюзив тарқатиш ҳуқуқига эга бўлади. Мукешнинг рафиқаси Нита Амбани директорлар кенгаши раиси лавозимини эгаллайди.

Энг муҳими бу оила

Амбани компанияси Ҳиндистондаги оилавий бизнеснинг одатий намунасидир. Нита Амбани РИЛнинг хайрия бўлими бўлган Релианcе Фоундатион асосчиси ва раиси. Амбани фарзандлари ҳам отасининг компаниясида раҳбарлик лавозимларида ишлайди.

Амбани оиласи Мумбайдаги 27 қаватли бинода истиқомат қилади. Унинг қиймати тахминан 2 миллиард долларга баҳоланади ва у дунёдаги иккинчи энг қиммат хусусий резиденцияга айланади.

Июль ойида Амбани оиласи патриархи Анант Амбани кенжа ўғли Радҳика Мерчантга турмушга чиқади. Март ойи бошида уч кунлик тўй олдидан бутун Ҳиндистонни ўзига ром этди. Меҳмонлар рўйхатига Болливуд юлдузлари ва ҳинд миллиардерларидан ташқари Марк Цукерберг, Билл Гейтс, Сундар Пичай ва Иванка Трамп, Риҳанна ва Акон эса ижрочилардан жой олган. Амбанилар оиласи бундай кенг кўламли тўйни биринчи марта ўтказаётгани йўқ: 2018 йилда Беёнс ва бошқа юлдузлар миллиардер қизининг тўйи олдидан чиқиш қилишган .
Модига яқинлик

Ҳеч кимга сир эмаски, Амбани ҳам ҳинд миллиардери Гаутам Адани сингари Ҳиндистон Бош вазири Нарендра Моди 2001 йилдан 2014 йилгача Гужарат бош вазири лавозимида ишлаганидан бери унга яқин эди. Афсонага кўра , Мукеш Амбани отаси Дҳирубхай Амбани Моди бош вазири бўлишини башорат қилган эди. "ҳақиқий раҳбар".

Бу алоқалар мухолифатнинг қаттиқ танқидига учраган. Жорий йилнинг март ойида мухолифат Конгресси етакчиси Раҳул Ганди Модининг туғилган Гужарат штатида сайлов кампанияси пайтида нутқ сўзлаб , "Мен сизга Моди ҳукумати мамлакатнинг энг бой одамлари: Аданлар ва Амбанилар буйруғи билан қандай ҳаракат қилаётганини айтиб бериш учун келдим" деди .

Шуниси эътиборга лойиқки, Мукеш Амбани жорий йилнинг январ ойида "Вибрант Гужарат" инвестиция форумидаги нутқи Моди ва унинг раҳбариятига мақтов бўлди. "Ишончим комилки, ҳар бир гужаратилик ва ҳар бир ҳиндистонлик Моди даври Ҳиндистонни фаровонлик, тараққиёт ва шон-шуҳратнинг янги чўққиларига олиб чиқишига ишонади", - дея эълон қилди миллиардер Модини тарихдаги энг муваффақиятли Ҳиндистон бош вазири.