Бенжамин Франклин ҳақида нималарни билишингиз керак

Биография

У Америка тарихига ихтирочи, олим, сиёсатчи, дипломат ва файласуф сифатида кирди. У шунингдек, истеъдодли тадбиркор, мусиқачи, ёзувчи ва ноширдир. Бенжамин Франклин белги қўймаган ҳудудни номлаш қийин. У "биринчи америкалик" ва универсал одам деб аталади. 100 долларлик купюрада Франклиннинг юзи кўринади ва унинг тарихдаги ўрни шундан иборатки, уни хато қилиб Америка президенти деб ҳисоблашади.

Болалик ва ёшлик

Бенжамин Бостонда катта совун ишлаб чиқарувчи оилада туғилган. Оила бошлиғи Жосиаҳ Франклин хотини ва болаларини 1662 йилда Британиядан Америкага кўчирди: Пуритан диний таъқиблардан қўрқди. 15-чи бола, ўғли Бенжамин 1706 йил бошида пайдо бўлди. Ундан кейин яна икки фарзанд дунёга келди. 8 ёшида Бен мактабга юборилди, лекин бола атиги 2 йил ўқишга муваффақ бўлди: отасининг ўқиш учун қўшимча пули йўқ эди. 10 ёшли Франклин совун заводида отасига ёрдам берди, аммо машаққатли иш уни ўрганишдан қайтармади. Кундузи Бенжамин шамлар учун мум эритиб, совун тайёрлар, кечқурун эса тинмай китоб ўқирди. Отам китоб сотиб ололмади, шунинг учун дўстлари ва танишларидан қарз олди.

Ақлли ўғилнинг билимга чанқоқлиги ота-онасини хурсанд қилди, лекин Беннинг совун дўконида ишлашни истамаслиги уни хафа қилди. 15-ўғли ҳам отаси орзу қилганидек, руҳоний бўлишни хоҳламади. Шунинг учун, Йўшиё ўсмирни босмахона очган тўнғич ўғлига юборди. 12 ёшли Франклин шогирд бўлиб ишлаган ва балладаларни чоп этиш ва ёзишга қизиқиб қолган. Акам битта баллада нашр этди, лекин Бенжаминнинг севимли машғулоти шоирларни ёлғон деб биладиган отасига ёқмади.

Катта акаси газета чиқаришни ўз зиммасига олди. 16 ёшли Бенжамин Франклин, агар отаси унинг нашр учун журналист бўлганини билса, ҳамма нарса балладаларда бўлгани каби тугашини - тақиқлашини тушунди. Шунинг учун, йигит ижтимоий одатларни қоралаган хатлар кўринишида эслатма ёзди. Муаллифнинг каустик сатираси (хатлар тахаллуси билан имзоланган) китобхонлар орасида катта қизиқиш уйғотди. Аммо акаси уларнинг муаллифи кимлигини билгач, Бенни ҳайдаб юборди.

Бенжамин Франклин чипта учун пул йиғди ва Филадельфияга қочиб кетди ва у эрда босмахонага ишга жойлашди. Ёш ва ақлли уста кўзга ташланди ва машиналар сотиб олиш ва Филадельфияда давлат буюртмаларини оладиган босмахона очиш бўйича кўрсатмалар билан Лондонга юборилди. Франклин инглиз матбуотини шунчалик яхши кўрардики, ўн йил ўтгач, у ўз газетаси ва алманахининг ношири бўлди. Нашрлар Бенжаминнинг шахсий босмахонасида босилиб, даромад келтирган. Оиласининг фаровон яшашини таъминлаган Бенжамин Франклин ўз саъй-ҳаракатларини илм-фан ва сиёсатга қаратди.
Сиёсат

Бенжамин Франклиннинг сиёсий таржимаи ҳоли Филадельфияда бошланган. Бу эрда у 1743 йилда Америка фалсафий жамиятига айланган мунозара тўгарагига асос солган. Франклин туфайли 1731 йилда Америкада биринчи оммавий кутубхона очилди, кейин инглиз мустамлакаси. 15 йил давомида Бенжамин Пенсилвания Бош Ассамблеясининг котиби бўлиб ишлади, кейинчалик у бошқарган. У Пенсилвания почта бўлимини, кейин эса Британия метрополиясининг қолган мулклари почта бўлимларини бошқарган. 

1757 йилдан бошлаб, 13 йил давомида Бенжамин Франклин Британияда Американинг тўртта давлати манфаатларини ҳимоя қилди ва 1775 йилда сиёсатчи ва амалдор қитъадаги колонияларнинг иккинчи конгрессига делегат бўлди. Томас Жефферсон бошчилигидаги гуруҳ таркибида Франклин Америка Қўшма Штатлари герби (Буюк муҳр) дизайнини ишлаб чиқди. 1776 йил июл ойида Декларация имзолангандан сўнг, "биринчи америкалик" Буюк Британияга қарши урушда ёрдам излаш учун Парижга борган гуруҳга раҳбарлик қилди. 1778 йилнинг қишигача Бенжамин Франклин туфайли шартнома французлар томонидан имзоланди ва моҳир дипломат Парижда элчи сифатида қолди. Францияда у Тўққиз опа-сингиллар масон ложасига қўшилди ва биринчи Америка масонига айланди.

1780-йилларда сиёсатчи Америка делегацияси таркибида Лондонга музокаралар олиб бориш учун борди ва у эрда АҚШ Мустақиллик урушидаги якуний нуқтани белгилаган Версал шартномасини имзолади. Бенжамин Франклин демократияни "яхши қуролланган жаноблар ўртасидаги қоидалар тўплами" деб атади. Адам Смитдан анча олдин у қиймат назариясини шакллантирган ва асослаб берган, унинг ўлчовини пул эмас, балки меҳнат деб атаган. 1770-йилларнинг бошидан 1790-йилгача Бенжамин Франклин автобиографиясини ёзди, уни ҳеч қачон тугатмаган. Сиёсатчи уни келажакда ҳаётининг энг ёрқин лаҳзалари ҳақидаги хотира китоби сифатида шакллантиришга умид қилган. "Автобиография" китоби Франклин вафотидан кейин нашр этилган.

Суверен давлат туғилган отахонлардан бирининг машҳур асарлари қаторида унинг “Озодлик ва зарурат, завқ ва дард ҳақида маъруза”, “Бой бўлишни хоҳловчилар учун зарур маслаҳатлар”, “Мўллик сари йўл” китоблари ҳам бор. ” Режиссёрлар афсонавий америкаликни эътиборсиз қолдирмадилар. Франклиннинг ҳаёти Жон Пол Жонс, Жон Адамс ва Озодлик ўғиллари фильмларида ўз аксини топган. Охирги фильм 2015 йилда чиқарилган. Бу Кари Скогланд режиссёри бўлган мини-серия, Америка Қўшма Штатлари Британия мустамлакаси бўлган вақтлар ҳақида. Франклин ролини Дин Норрис ижро этган .

Инқилобий уруш

Америка Мустақиллиги учун уруш пайтида Бенжамин Франклин Мустамлакалар Иттифоқи режасини ишлаб чиқди, у почта бўлими ишини яратди (Генерал Постмастер бўлди), Мустақиллик Декларациясининг муаллифлари ва Қўмондоннинг маслаҳатчиси бўлди. - Армия бошлиғи, Жорж Вашингтон .

Янги туғилган республика иттифоқчиларни қидира бошлаганида, Франклин Францияга бориб, миссияни ажойиб тарзда якунлади. 1778 йилда Франция Америка мустақиллигини тан олган биринчи Европа давлати эди.

Ихтиролар ва фан

Франклин эрта болаликдан илм-фанга иштиёқини кўрсатди. Бир куни кичкина Бен денгиз қирғоғида оёқлари ва қўлларига боғлаб қўйган тахталар билан пайдо бўлди. Бу қурилмалар (кейинчалик қанотлар деб аталади) билан у ўз сафдошларини мусобақада мағлуб этди. Кўп ўтмай Бенжамин қирғоққа қоғоз уçуртма олиб келиб, дўстларини яна ҳайратда қолдирди. Одил шамолдан фойдаланиб, у орқасини сувга қўйиб ётди ва арқондан ушлаб, худди елкан остидагидек сув сатҳидан югурди.

Бенжамин Франклин сиёсий ва дипломатик ишдан қолган кўп вақтини фан ва илмий тажрибаларга бағишламади: жами 5-6 йил. Аммо шундай қисқа вақт ичида олим ажойиб натижаларга эришди. Бенжамин Франклин электр токи бўйича тадқиқотчи бўлди, металларни иссиқлик ўтказувчанлигини синаб кўрди ва товушнинг сувда тарқалишини ўрганди.

Олим момақалдироқ пайтида шаҳар ва қишлоқларни вайрон қилган даҳшатли ёнғинларга сабаб бўлган "самовий олов" ни ўрганишга ва жиловлашга муваффақ бўлди. Яшин таёғининг ихтироси ёнғинни минимал даражага туширди ва Иммануел Кант Бенжамин Франклинни "янги Прометей" деб атади. Олим электр энергиясига "ортиқча" ва "минус" ни киритишни таклиф қилди, электр зарядини сақлаш тўғрисидаги қонунни ишлаб чиқди, кўча чироқлари учун лампалар ва текис кондансатöр ихтиро қилди.

Шахсий ҳаёт

Сиёсатчининг аёллар билан муносабатлари унинг таржимаи ҳолининг алоҳида бобидир. Бенжамин Франклиннинг шахсий ҳаёти воқеаларга бой эди: у меҳрибон одам сифатида танилган, аммо садоқат унинг ўзига хос белгиси эмас эди. Филадельфияда Франклин Дебора Рид исмли қиз билан танишиб, келин бўлди. Аммо Лондонда узоқ вақт қолиш пайтида йигит ўзи яшаган квартира эгасининг қизини севиб қолди. Унинг севгилиси биринчи фарзанди Уилямни дунёга келтирди. Бенжамин Франклин Филадельфияга ноқонуний боласи билан қайтиб келди, Дебора уни қабул қилди. Ўшанда у қарздан қутулган эридан қолган сомон беваси бўлиб қолди.

Дебора билан фуқаролик никоҳида яна иккита бола туғилди: қизи Сара ва ўғли Френцис, чечак билан касалланганидан кейин 4 ёшида вафот этди. Оддий турмуш ўртоғи билан ҳаёт яхши бўлмади: эр-хотин икки йил бирга яшашди. Таъсирчан ва харизматик Бенжамин Франклиннинг кўплаб бекалари бор эди. 1750-йилларнинг ўрталарида Бостонда у гўзал Кетрин Рей билан учрашди. Эр-хотиннинг севги ёзишмалари сиёсатчи ҳаётининг сўнгги кунларигача давом этган. Бир неча йил давомида Франклин оиласи билан яшаган уй эгаси билан муносабатлар давом этди. Миш-мишларга кўра, севги муносабатлари икки йўналишда ривожланган: уй бекаси ва унинг ёш жияни билан.

1770-йилларнинг охирида 70 ёшга тўлган Бенжамин Франклин сиёсатчининг сўнгги иштиёқи деб аталадиган Ҳелветиуснинг беваси 30 ёшли парижлик Бриллон де Жоуй билан учрашди. Франклиннинг жинсий маслаҳат билан машҳур мактуби 1745 йилга бориб тақалади. 39 ёшли Бенжамин исми ошкор этилмаган дўстига хат ёзди. Хабар Америка ташқи ишлар департаменти архивида сақланган. Мактуб 1926 йилда нашр этилган. Ёш сиёсатчи дўстига ёши каттароқ маъшуқаларни танлашни маслаҳат берди ва нима учун кекса аёллар ёш қизлардан яхшироқ эканлиги ҳақида самимий тафсилотлар билан ўртоқлашди.

Ўлим

84 ёшли сиёсатчи ва олим 1790 йил 17 апрелда вафот этди. Филадельфияга "биринчи америкалик" нинг дафн маросимига 20 минг киши келди (шаҳар аҳолиси 33 минг киши эди).

Севимли Бенжамин Франклиннинг вафоти миллионлаб америкаликлар томонидан мотам тутди. Қўшма Штатларда бошқа ҳеч ким бундай шараф билан дафн этилмаган. АҚШда марҳум учун икки ойлик мотам эълон қилинди.

Ютуқлар

• 
  У Қўшма Штатларнинг шаклланишига асос бўлган учта энг муҳим тарихий ҳужжатларни имзолади: АҚШ Мустақиллик Декларацияси, АҚШ Конституцияси ва 1783 йилдаги Версал шартномаси.
• Америка Қўшма Штатларининг Буюк муҳри дизайнерларидан бири.
• Санкт-Петербург Фанлар академиясининг хорижий аъзоси бўлган биринчи америкалик.
• Биринчи оммавий кутубхонага асос солган.
• Электр зарядланган ҳолатларнинг "+" ва "-" белгиларини киритди.
• Чақмоқнинг электр хусусиятини исботлади.
• Чақмоқни ихтиро қилди.
• Бифокал кўзойнакни ихтиро қилди.
• Тебранадиган стул дизайни учун патент олди.
• У уй учун "Франклин печкаси" ёки "Пенсилвания камини" деб номланган иқтисодий, кичик ўлчамдаги печни ихтиро қилди.
• У биринчи бўлиб порохни портлатиш учун электр учқунидан фойдаланган.
• У бўронли шамоллар (шимоли-шарқлар) ҳақида кенг маълумот тўплади ва уларнинг келиб чиқишини тушунтирувчи назарияни таклиф қилди.
• Бенжамин Франклин иштирокида Гулфстримнинг биринчи харитаси яратилди.

Иқтибос

• Ҳаддан ташқари юмшоқ қонунлар камдан-кам ҳолларда кузатилади ва жуда қаттиқ қонунлар камдан-кам ҳолларда қўлланилади.
• Жинниликнинг биринчи даражаси - ўзини доно деб билиш; иккинчиси - бу ҳақда гапириш; учинчиси - маслаҳатни рад этиш.
• Душманга қарз беринг, шунда сиз дўст топасиз; дўстингизга қарз беринг ва сиз уни йўқотасиз.
• Хавфсизлик учун эркинликни қурбон қилган киши на эркинликка, на хавфсизликка лойиқдир.

• Кераксиз нарсаларни сотиб олганлар тез орада керакли нарсаларни сотишлари керак.
• Танқидчилар бизнинг дўстларимиз: улар хатоларимизни кўрсатадилар.
• Корона бош оғриғини даволамайди.
• Коррупция бойлик билан нонушта қилади, камбағаллик билан тушлик қилади, камбағаллик билан кечки овқатланади ва уят билан ётади.
• Умид билан яшайдиган киши очлик хавфини туғдиради.

• Оёғида турган деҳқон тиз чўкиб турган жанобдан анча баланд.
• Йигирма ёшда одамни нафс, ўттизда ақл, қирқ ёшда ақл бошқаради.
• Пул ҳамма нарсани қила олади, деб даъво қилган ҳар қандай одам пул учун ҳамма нарсани қила олади.
• Вақт - бу пул.
• Бугун қила оладиган ишни эртага қолдирманг.

• Битта ўтиш учта ёнғинга тенг.
• Агар сиз қизнинг камчиликларини билмоқчи бўлсангиз, уни дугоналари олдида мақтанг.
• Узр айтишга уста камдан-кам ҳолларда бошқа нарсада уста бўлади.
• Жаҳл билан бошланган нарса шармандалик билан тугайди.