WWW нима, Wорлд Wиде Wеб қандай тузилган ва уни ким ихтиро қилган

Агар Интернет кутубхона бўлса, Wорлд Wиде Wеб миллионлаб жилдлар орасидан керакли китобни топишга ёрдам берадиган навигация тизимидир.

WWW (Wорлд Wиде Wеб) Интернет орқали кириш мумкин бўлган ўзаро боғланган веб-саҳифаларнинг глобал тармоғидир. Янгилик сайтидан бошқа манбага ёки ижтимоий тармоқдан онлайн-дўконга ҳаволага кирганингизда, сиз ушбу "веб" бўйлаб саёҳат қиласиз.

Бутунжаҳон Интернет тармоғининг пайдо бўлиши маълумот алмашиш усулини тубдан ўзгартирди. Энди биз бутун дунё бўйлаб маълумотларга тезкор киришимиз, ижтимоий тармоқларда мулоқот қилишимиз ва онлайн харид қилишимиз мумкин. Бугунги кунда одатий бўлиб кўринадиган нарса илгари имконсиз эди - кутубхоналарда маълумот қидирилар ва мулоқот учун фақат почта ва телефондан фойдаланар эди.

Келинг, Wорлд Wиде Wеб нинг яратилиш тарихини кўриб чиқайлик ва уни ким ихтиро қилганини, қандай ишлашини ва Интернетдан қандай фарқ қилишини аниқлаймиз.

WWW нинг пайдо бўлиши учун зарур шартлар

Бутунжаҳон Интернет компьютер тармоқлари, маълумотларни узатиш протоколлари ва шахсий компьютерларнинг оммавий тарқалиши натижасида пайдо бўлди. Унинг яратилишида маълумот алмашишнинг қулай усулига муҳтож бўлган илмий жамият ҳам катта рол ўйнади.

Компьютер тармоқларини ривожлантириш. 1969-йилда АҚШда биринчи компьютер тармоғи АРПАНEТ пайдо бўлди, у бир қанча университетларнинг компьютерларини бирлаштириб, келажакдаги WWW учун техник пойдевор яратди. Тармоқ инфратузилмаси пайдо бўлишидан олдин компьютерлар ўртасида маълумотлар алмашинуви жисмоний ташувчилар - дискеталар ва компакт дисклар орқали амалга оширилди.

Тармоқ протоколларини яратиш. АРПАНEТ ишга туширилгандан сўнг ТCП/ИП протоколлар стекини ишлаб чиқиш бошланди - бу технология кейинчалик WWW учун гиперматнли ҳужжатларни алмашишнинг ишончли тизимини таъминлади. ТCП протоколи маълумотлар пакетини этказиб беришнинг тўғри кетма-кетлиги учун жавобгардир ва ИП уларнинг компьютерлар орасидаги маршрутини бошқаради.

Мисол учун, фойдаланувчи электрон почта хабарини юборганда, ТCП уни маълумотлар пакетларига ажратади ва уларни қабул қилувчига тўғри тартибда етказилишини таъминлайди. ИП ҳар бир пакет учун тугунлар тармоғи орқали энг яхши маршрутни танлайди, худди почта хизмати оддий хат учун маршрутни белгилаш усули каби.

ТCП/ИП спецификацияси биринчи марта 1974 йилда тақдим этилган. Кейин у такомиллаштирилди ва 1983 йил 1 январда АРПАНEТ стандартига айланди.

Шахсий компьютерларнинг пайдо бўлиши. 1980-йилларда шахсий компьютерлар оммавий сотувга чиқарила бошланди, Apple ИИ ёки ИБМ ПC каби моделлар 1500 дан 3500 долларгача сотилади. Компьютерлар бутун дунё бўйлаб уйлар ва офисларда пайдо бўла бошлади ва келажакдаги Wорлд Wиде Wеб учун катта фойдаланувчи базасини яратди.

Олим ва тадқиқотчиларнинг талаблари. Компьютер тармоқлари ва Интернетнинг ривожланиши билан илмий ҳамжамият ахборот алмашиш ва ҳамкорлик қилишнинг тобора самарали усулларини талаб қилди. Тадқиқотчиларга маълумотлар алмашиш, натижаларни нашр этиш ва илмий муассасалар ўртасидаги ишларни мувофиқлаштириш учун қулай воситалар керак эди.

Масалан, 1960-йилларда олим Тед Нелсон  гиперматн тизими учун биринчи концепция бўлган Ханаду лойиҳасини ишлаб чиқди . Келажакдаги WWW дан фарқли ўлароқ, Ханаду икки томонлама ҳаволалардан фойдаланишни таклиф қилди, шунда фойдаланувчилар нафақат мақсадли саҳифани, балки унга боғланган барча ҳужжатларни ҳам кўришлари мумкин эди. Лойиҳа, шунингдек, бугунги Гитъга ўхшаш ҳужжат версияларини яратиш тизимини ўз ичига олган бўлиб, бу илмий мақолалардаги ўзгаришларни кузатиш ва ғоялар эволюциясини кузатиш имконини берди.
Ханаду лойиҳаси ҳеч қачон кенг қабул қилинмаган. Тед Нелсон доимий равишда концепцияни мураккаблаштирди, ишлаб чиқишни кечиктирди ва тизимнинг мавжудлигини сезиларли даражада чеклайдиган тижорат тарқатиш моделини талаб қилди. Бундан ташқари, Ханаду нинг техник талаблари ўша даврдаги компьютерларнинг имкониятларидан анча юқори эди.

Яна бир муҳим лойиҳа НЛС (он-Лине тизими) бўлиб, у 1968 йилда Стенфорд университетида Дуглас Энгелбарт томонидан ишлаб чиқилган. Унинг тизими аллақачон замонавий вебнинг кўплаб элементларини ўз ичига олган: сичқончани қўллаб-қувватлайдиган график интерфейс, ҳужжатларни улаш учун гиперматн ва видео конференцияларни ташкил қилиш қобилияти. Мисол учун, фойдаланувчилар сичқончани оддий босиш орқали боғланган ҳужжатлар ўртасида ҳаракат қилишлари мумкин эди, худди биз Интернетдаги сайтлар орасида ҳаракат қиламиз.

НЛС билан боғлиқ асосий муаммо унинг оммавий фойдаланиш учун яроқсизлиги эди. Тизим фақат СДС 940 асосий компьютерида ишлаган  , бу катта ҳажмли ва кучли компьютер юқори харажати ва қийин техник хизмат кўрсатиши туфайли фақат йирик ташкилотлар учун мавжуд эди.

Бундан ташқари, НЛС учун махсус терминал ва инновацион киритиш қурилмалари керак эди: махсус беш тугмачали клавиатура, биринчи компьютер сичқонларидан бири ва махсус график дисплей. Бундан ташқари, фойдаланувчилар кўплаб буйруқларни эслаб қолишлари керак эди - уларсиз гиперҳаволалар яратиш ва тизим билан ишлаш мумкин эмас эди.

Энг муҳими Тим Бернерс-Ли лойиҳаси бўлиб , у 1980-йилларнинг охирида CEРН тадқиқот марказида ишлаган. Айнан ўша эрда у замонавий Wорлд Wиде Wеб асосини ташкил этувчи WWW нинг асосий технологияларини ўйлаб топди. Келинг, бу қандай содир бўлганини кўриб чиқайлик.

Wорлд Wиде Wеб тарихи

Wорлд Wиде Wеб прототипи Тим Бернерс-Ли CEРН доирасида ҳужжатлар алмашиш учун ишлаб чиққан Инқуире дастури эди. Дастур ўз даври учун инновацион ёндашувдан фойдаланган - у инсон мияси турли ғоялар ва тушунчаларни қандай боғлашига ўхшаш ассоциатив алоқалар асосида маълумотларни сақлаган.

Шундай қилиб, физик эксперимент тўғрисидаги ҳужжат нафақат ўхшаш тажрибалар билан, балки ишлатиладиган асбоб-ускуналар тавсифи, олимларнинг таржимаи ҳоли ва тадқиқотнинг назарий асослари билан ҳам боғланиши мумкин. Бундай тизим хужжатлар ўртасидаги боғланишнинг тарқоқ тармоғини яратди, бу эса илмий марказ доирасида ахборотни излаш ва тизимлаштиришни осонлаштирди.

Ўзининг инновационлигига қарамай, Инқуире фақат  Норск Дата компьютерларида ишлаган ва ҳар бир тизимда фақат битта фойдаланувчини қўллаб-қувватлаган. Бундай чекловлар 100 мамлакатдан 17 000 дан ортиқ олимларни ўз ичига олган халқаро тадқиқот маркази эҳтиёжларига мос келмади.

Тим Бернерс-Ли илмий ҳамжамият қуйидаги хусусиятларга эга бўлган умумий тизимга муҳтожлигини тушунди:

• Турли хил компьютерлар ва операцион тизимлар билан мос келади.
• Фойдаланувчилар ўртасида глобал маълумот алмашиш имконияти.
• Ягона бошқарув марказисиз марказлаштирилмаган тузилма.

Тим Бернерс-Ли Ванневар Бушнинг " Биз ўйлашимиз мумкин" (1945) асаридан илҳомланиб , у Wорлд Wиде Wеб концепциясини яратган . Мақолада Буш Мемех концепциясини тақдим этди  , бу хотирани кенгайтирувчи қурилма бўлиб, фойдаланувчиларга худди биз китобга хатчўп қўйганимиз каби ҳужжатлар ўртасида ассоциатив алоқаларни яратишга имкон беради.

Масалан, фойдаланувчи Иккинчи жаҳон уруши ҳақидаги мақолани ўқиганда, у муайян жанглар, ҳарбий раҳбарларнинг таржимаи ҳоли ва ҳарбий техника тавсифлари ҳақидаги ҳужжатларга ҳаволалар яратиши мумкин. Ахборотни тартибга солишнинг бундай ёндашуви гиперматннинг прототипига айланди, бу эрда биз тегишли мавзулар ўртасида ҳаракат қилишимиз ва ўз билим йўлимизни қуришимиз мумкин.

1989 йил март ойида Тим Бернерс-Ли янги гиперматн тизимининг имкониятларини тавсифловчи ҳужжат тайёрлади . Лойиҳани амалга ошириш учун у CEРН раҳбариятидан 6-12 ой муддатга иккита ходим сўради. Бу ходимлар Тимнинг ўзи ва тизим муҳандиси Роберт Кайлиау эди .

1991 йилда Бернерс-Ли WWW дастурини яратди, унинг таркибига матн браузери, веб-сервер ва дастурчилар учун кутубхона киради. Фойдаланувчи лойиҳа ҳақидаги маълумотларга эга оддий матнли саҳифаларни очиши ва бошқа ҳужжатларга ҳаволаларни кузатиши мумкин эди - у замонавий браузерларга ўхшарди, лекин графиксиз ва содда интерфейсга эга эди.

1991 йил март ойида WWW CEРН ходимлари учун мавжуд бўлди. Ўша йилнинг 6 августида тарихда биринчи http://info.cern.ch веб-сайти ишга туширилди . Унда Wорлд Wиде Wеб концепцияси ҳақида маълумот ва веб-серверни ўрнатиш ва браузер билан ишлаш бўйича батафсил кўрсатмалар мавжуд эди. Шу куни Бернерс-Ли Интернет-янгилик гуруҳларида WWW ишга туширилганини эълон қилди .

1993 йил 30 апрелда CEРН WорлдWидеWеб манба кодини чиқарди ва уни очиқ манбага айлантирди. Ушбу қарор технологиянинг ривожланишини сезиларли даражада тезлаштирди ва кўплаб фойдаланувчиларни жалб қилди.

1994 йилда Биринчи Халқаро Бутунжаҳон Интернет конференцияси бўлиб ўтди . Ўша йилнинг охирига келиб, Wорлд Wиде Wеб аллақачон 10 мингга яқин серверларни бирлаштирган ва 10 миллиондан ортиқ фойдаланувчиларга хизмат кўрсатган. Олинган маълумотларнинг кўлами таъсирли эди - ҳар сонияда Интернет орқали Шекспирнинг тўлиқ асарларига тенг бўлган маълумотлар ҳажми ўтди.

Бугунги кунда бир нечта ташкилотлар Wорлд Wиде Wеб ривожланиши учун жавобгардир:

• W3C  замонавий веб-стандартларни: HTML, CСС ва бошқа технологияларни ишлаб чиқадиган ва тасдиқловчи консорциумдир.
• ИEТФ  ҲТТП ва бошқа асосий Интернет протоколларини ишлаб чиқиш учун масъул ташкилотдир.
• ИCАНН  - бу УРЛ-манзиллар ишлаши учун зарур бўлган домен номлари тизимини ва ИП-манзиллар тизимини бошқарадиган корпорация.

WWW Интернетдан нимаси билан фарқ қилади?

Интернет ва Wорлд Wиде Wеб кўпинча синоним ҳисобланади. Бироқ, техник жиҳатдан улар бир-бири билан чамбарчас боғлиқ бўлса-да, икки хил тушунчадир.

Интернет  - бу мураккаб инфратузилма орқали уланган компьютерларнинг глобал тармоғидир. У оптик толали кабеллар, сунъий йўлдошлар, маршрутизаторлар, серверлар ва бошқа тармоқ ускуналарини ўз ичига олади. Ушбу жисмоний тизим стандартлаштирилган алоқа протоколлари орқали қурилмалар ўртасида маълумотларни узатиш имконини беради: маълумотларни узатиш учун ТCП/ИП, веб-саҳифалар учун ҲТТП/ҲТТПС, файлларни узатиш учун ФТП, электрон почта учун СМТП ва домен номларини ИП манзилларга айлантириш учун ДНС.

Wорлд Wиде Wеб  - бу ўзаро боғланган веб-саҳифалар тизими ва Интернет орқали ишлайдиган хизматлардан бири. Оддий қилиб айтганда, биз Chrome, Сафари ёки бошқа браузерни очганимизда кўрамиз. Агар ўхшашлик қилсак, Интернет бу йўллар, Wорлд Wиде Wеб эса улар бўйлаб ҳаракатланадиган транспорт ва юк. Шу билан бирга, Интернет ҳам Wорлд Wиде Wеб, ҳам бошқа тизимларнинг ишлашини таъминлайдиган глобал тармоқ бўлиб қолмоқда  .

Wорлд Wиде Wеб қуйидаги хусусиятлар туфайли машҳур бўлди:

• Фойдаланиш қулайлиги  - ҳар ким махсус техник билимга эга бўлмаган ҳолда браузер орқали веб-саҳифаларни кўриб чиқиши мумкин.
• Мультимедиа  - матн, тасвир, видео ва овозни бир саҳифада бирлаштира оласиз.
• Интерактивлик  - сиз нафақат маълумотни ўқишингиз, балки шакллар, тугмалар ва бошқа элементлар орқали у билан ўзаро алоқада бўлишингиз мумкин.
• Гиперматнлилик  - фойдаланувчилар ҳаволалар ёрдамида бир зумда тегишли ҳужжатлар ўртасида ҳаракат қилишлари мумкин.

Wорлд Wиде Wеб бўлмаганида, Интернет ҳали ҳам ишлайди, лекин у ягона навигация тизимисиз турли хил хизматлар тўплами бўлар эди. Интернетнинг бундай версиясидан фойдаланиш ноқулай бўлади.

Тасаввур қилинг, сиз борсчт рецептини қидиряпсиз. Бугунги кунда браузерингизни очишингиз ва қидирув тизимига "борсчт рецепти" ни киритишингиз керак. Сиз дарҳол рецептлар, фотосуратлар ва видео кўрсатмаларга эга сайтлар рўйхатини кўрасиз.

Wорлд Wиде Wеб бўлмаса, сиз рецептлар билан ФТП серверининг аниқ манзилини билишингиз, уланиш учун махсус дастурдан фойдаланишингиз ва матнли файлларни бирма-бир қўлда юклаб олишингиз керак бўлади. Ва барча файллар фақат матн форматида мавжуд бўлади - расм ёки видео йўқ. Бундан ташқари, сизда ҳеч қандай қидирув тизими, тегишли рецептлар ўртасида тезда ҳаракат қилишнинг имкони йўқ.

Албатта, биз Интернетнинг дастлабки версиясининг соддалаштирилган мисолини кўриб чиқдик. WWWсиз ҳам, қидирув имкониятларига эга матнли маълумотлар базалари бўлиши мумкин эди. Бироқ, бундай тизимда мультимедия контенти йўқ эди ва ҳаракат қилиш қийинроқ бўлар эди.

Бутунжаҳон Интернет тармоғининг тузилиши ва ривожланиш истиқболлари

Wорлд Wиде Wеб дастлаб учта асосий технология асосида қурилган бўлиб, улар замонавий Интернетнинг асосига айланди:

• HTML  - бу матн, расмлар ва гиперҳаволалар билан веб-саҳифалар яратиш имконини берувчи белгилаш тили.
• ҲТТП  - бу веб-серверлар ва браузерлар ўртасидаги ўзаро алоқани таъминлайдиган маълумотларни узатиш протоколи.
• УРЛ  - фойдаланувчиларга Интернетда ресурсларни топиш имконини берувчи стандартлаштирилган манзил формати.

Ишлаш принципи жуда оддий эди: веб-саҳифалар HTML-да яратилган ва серверларда жойлаштирилган. Бирор киши браузер қаторига УРЛ манзилини киритганида, HTML ҳужжати ҲТТП протоколи орқали сервердан қурилмага узатилди. Кейин браузер HTML кодини қайта ишлади ва уни фойдаланувчи учун тушунарли веб-саҳифага айлантирди.

Ҳозирда Интернет сезиларли даражада ривожланди ва кўплаб янги технологиялар билан бойитилган:

• HTML5  - бу HTML имкониятларини сезиларли даражада кенгайтирадиган белгилаш тилининг замонавий версияси. У аудио ва видео учун ўрнатилган ёрдам, семантик элементлар, график яратиш учун Cанвас, 3D графикалар учун WебГЛ, маҳаллий маълумотларни сақлаш, такомиллаштирилган шакллар ва бошқа кўплаб хусусиятларни ўз ичига олади.
• CСС  визуал дизайнни белгилайдиган Cасcадинг Стйле Шеетс деган маънони англатади. Уларнинг ёрдами билан ишлаб чиқувчилар ранглар, шрифтлар ва саҳифадаги барча элементларнинг жойлашишини назорат қилади.
• ЖаваСcрипт  - бу веб-саҳифаларни интерактив қиладиган ва уларнинг мазмунини динамик равишда ўзгартиришга имкон берувчи дастурлаш тили. ЖаваСcрипт сизга анимацияларни яратиш, фойдаланувчи ҳаракатларини қайта ишлаш (кликлар, матн киритиш ва ҳ.к.), саҳифадаги маълумотларни қайта юкламасдан янгилаш ва шакл тўлдирилишини текшириш имконини беради.
• ҲТТПС  - мижоз ва сервер ўртасида маълумотларни узатиш учун хавфсиз протокол бўлиб, шифрлаш орқали хавфсизликни таъминлайди. Масалан, онлайн-банкингдан фойдаланганда ёки онлайн-дўконларда харид қилганда, ҲТТПС пароллар ва банк маълумотларини тажовузкорлар томонидан ушланиб қолишдан шифрлайди.
• ДНС  - бу домен номлари тизими бўлиб, у инсон ўқий оладиган веб-манзилларни серверларнинг ИП-манзилларига айлантиради. Масалан, www.google.com ни киритганингизда , ДНС уни 172.217.16.238 каби рақамли манзилга айлантиради, бу эса компьютерингизга керакли серверни топиш имконини беради.
• Веб-серверлар  - бу браузерлар сўровларини қабул қиладиган ва уларга жавобан веб-саҳифаларни юборадиган дастурий таъминот. Мана бир нечта машҳур веб-серверлар:
• Апаче ҲТТП Сервер  очиқ кодли дастурий таъминот бўлиб, ўзининг мослашувчан конфигурацияси ва модулли архитектураси билан машҳур.
• Нгинх  прокси-сервер ва юк баланси сифатида фойдаланиш учун мос бўлган юқори унумдор сервердир.
• Microsoft ИИС  - бу Windows Сервер учун ишлаб чиқилган ва унинг экотизимига чуқур интеграцияланган Microsoft сервери.
• ЛитеСпеед  - бу Апаче созламалари билан ишлаш ва мувофиқликка урғу берадиган тижорат серверидир.
• Cаддй  ҲТТПС сертификатларини автоматик бошқаришга эга замонавий веб-сервердир.
• Маълумотлар базалари  - бу веб-иловаларда маълумотларни сақлаш ва қайта ишлаш тизимлари. Мисол учун, онлайн-дўкон маълумотлар базасида маҳсулот каталогини, мижозлар маълумотларини ва буюртмалар тарихини сақлайди. Баъзи машҳур эчимлар орасида МйСҚЛ , ПостгреСҚЛ ва  МонгоДБ мавжуд .
• АПИ-лар  веб-хизматлар ўртасидаги ўзаро таъсир учун дастур дастурлаш интерфейсларидир. Мисол учун, агрегатор сайти орқали меҳмонхонани брон қилганингизда, АПИ агрегатор сайти ва меҳмонхонани брон қилиш тизими ўртасида маълумотлар алмашинувини таъминлайди.
• WебСоcкет  - бу реал вақтда маълумотларни алмашиш учун браузер ва сервер ўртасида икки томонлама алоқани таъминлайдиган протокол. Ҳар бир сўров янги уланишни талаб қиладиган ҲТТПдан фарқли ўлароқ, WебСоcкет доимий уланишни сақлайди. Мисол учун, онлайн чатларда ёки кўп ўйинчи ўйинларида WебСоcкет серверда доимий сўров ўтказмасдан барча иштирокчиларга хабарларни бир зумда етказиб бериш имконини беради.
• CДН  - бу тарқатилган серверлар орқали веб-саҳифаларни юклашни тезлаштирадиган контентни этказиб бериш тармоқлари. Мисол учун, Москвалик фойдаланувчи веб-сайтга ташриф буюрганида, унинг мазмуни АҚШдаги асосий сервердан эмас, балки Россиядаги энг яқин CДН серверидан юкланади.
• ХМЛ ва  ЖСОН  веб-иловалар ва хизматлар ўртасида тузилган маълумотларни алмашиш учун стандарт форматлардир. Масалан, авиачипталарни қидиришда агрегатор сайти ЖСОН форматида авиакомпаниялардан учиш вақти, нархи ва мавжудлигини ўз ичига олган парвоз маълумотларини олади.
• ГрапҳҚЛ  - бу АПИ учун сўровлар тили бўлиб, сизга керакли аниқ маълумотни кўрсатиш орқали маълумотларни узатишни оптималлаштириш имконини беради.
• Хизмат ходимлари  веб-иловаларга офлайн режимда ишлаш ва фойдаланувчиларга пуш-билдиришномалар юбориш имконини берувчи фон браузер скриптларидир. Масалан, почта мижози Интернетсиз кўриш учун хатларни юклаб олиши мумкин ва янгиликлар иловаси браузер ёпилганда ҳам воқеалар ҳақида хабар бериши мумкин.
• ОАутҳ 2.0 ва  ЖWТ  веб-ресурсларда фойдаланувчиларнинг хавфсиз аутентификацияси ва авторизацияси учун протоколлар ва стандартлардир. Шундай қилиб, сайтдаги "Google билан тизимга кириш" тугмасини босганингизда, ОАутҳ 2.0 паролингизни узатмасдан ушбу сайтга ҳисобингизга хавфсиз кириш имконини беради. ЖWТ сеансингиз ҳақидаги маълумотларни сақлаш учун жавобгардир.

Биз фақат замонавий Wорлд Wиде Wеб асосини ташкил этувчи асосий технологияларни санаб ўтдик. Уларга қўшимча равишда турли хил контентни бошқариш тизимлари ( CМС ), ишлаб чиқиш рамкалари ( Реаcт , Ангулар , Vue.js ), синов воситалари ва бошқа кўплаб эчимлар мавжуд.

Агар биз Wорлд Wиде Wеб келажагини башорат қилишга ҳаракат қилсак, унинг ривожланишининг бир нечта мумкин бўлган йўналишларини аниқлашимиз мумкин:

• Нейрон тармоқлардан фойдаланишнинг ортиши . Сунъий интеллект алгоритмлари маълумот қидириш, контентни шахсийлаштириш ва фойдаланувчиларнинг ўзаро таъсирини сезиларли даражада яхшилайди. Масалан, интернет-дўконлар ўз каталогларини ҳар бир харидорнинг қизиқишига қараб автоматик равишда мослаштира олади, уларнинг олдинги харидлари, кўришлари, ҳатто маҳсулот саҳифасида ўтказган вақтини ҳам таҳлил қилади.
• Хавфсизлик ва махфийликни мустаҳкамлаш . Шахсий маълумотларнинг ишончли ҳимоясини таъминлаш учун замонавий шифрлаш усуллари веб-сервислар, ижтимоий тармоқлар ва тўлов тизимларига чуқурроқ интеграция қилинади. Масалан, квант шифрлашнинг жорий этилиши маълумотларни ушлашни жисмонан имконсиз қилади.
• Виртуал ва кенгайтирилган ҳақиқат билан интеграцияни чуқурлаштириш . Иловалар фойдаланувчи билан мулоқот қилиш учун иммерсив технологиялардан тобора кўпроқ фойдаланади. Масалан, харидорлар мебель танлашда смартфон камераси орқали интерер буюмлари ўз квартирасига қандай мос келишини кўришлари мумкин бўлади.

Келажакда бизни қандай ўзгаришлар кутмасин, биз Wорлд Wиде Wеб ўзининг яратувчиси Тим Бернерс-Ли томонидан белгилаб қўйилган очиқлик ва маълумотларга кириш тамойилларини сақлаб қолишига умид қилмоқчимиз.