Руҳонийдан олимгача: Никола Тесла 20-асрни қандай ўзгартирди

"ХХ асрни ихтиро қилган одам" - инсоният тарихидаги энг буюк олимлардан бири шундай номланган. Биз Никола Тесла кимлигини, нима билан яшаганини ва қандай қилиб ўтган асрнинг энг эксантрик ихтирочига айланганини тушунтирамиз.

Афсонага кўра, Никола Тесла туғилган куни унинг уйига яшин уриб , гўё унинг келажакдаги тақдирини башорат қилган. Дарҳақиқат, ҳаёт унга руҳонийлик мартабасини тайинлаган бўлса-да, вазият бутунлай бошқача бўлиб чиқди. Биргина Қўшма Штатларда Тесла 112 та патентни рўйхатдан ўтказди ва у бутун дунё бўйлаб яна 196 та патентга эга. Бугунги кунда бу ажойиб ихтирочи деярли ҳамма билади: усиз электр розеткаларида, радиода ёки электр узатиш линияларида электр токи бўлмайди.

Қандай қилиб Никола Тесла ихтирочи бўлди

1856-йил 10-июльда руҳоний оиласида туғилган Николай тақдирга отасининг изидан боришни тайинлади. Бу тақдир унга оғир эди , чунки унинг фан ва муҳандисликка бўлган муҳаббати болалигидан яққол намоён бўлган. Ўша пайтда Австрия империясининг бир қисми бўлган Хорватиядаги Реалсчуле мактабини тамомлаб, ўрта мактаб дипломини қўлга киритгач, отасининг ўрнига ўз ватанига қайтишга мажбур бўлади. Бироқ, унинг туғилган шаҳри Госпичда авж олган вабо эпидемияси ёш олимни руҳий изланишлардан қутқариб қолди. Касаллик Теслага деярли дарҳол тушди: у олти ойдан кўпроқ ётоқда ётди ва шифокорлар унинг ҳеч қачон тузалмаслигига амин эдилар. Вабо жиддий асоратларга олиб келди ва ҳатто Николанинг оиласи ҳам умидини йўқотди. Ҳужумларидан бирида ўлаётган Тесла отасига руҳонийликдан воз кечиб, университетда муҳандислик бўйича ўқишни давом эттиришга рухсат берса, албатта тузалиб кетишини айтди. Ота дарҳол рози бўлди ва ихтирочи тез орада тузалиб, илмий фаолиятини бошлашга тайёр эди.

1875 йилда Никола Тесла Гратс технология университетига ўқишга кирди ва у эрда электротехника бўйича таҳсил олди. У эрда у биринчи навбатда электр машиналарини бошқариш учун ўзгарувчан токдан фойдаланиш ғоясини билдирди, бунинг учун у қаттиқ танқид қилинди. У ғайриоддийлиги учун обрў қозонди - Тесла қимор ўйнашни яхши кўрарди , бу унинг оиласининг банкрот бўлишига олиб келди.
Кейинчалик Тесла Прагадаги Карл университетининг фалсафа бўлимига ўқишга кирди . Фақат бир семестрдан сўнг ихтирочи молиявий қийинчиликлар туфайли ўқишни ташлаб кетишга мажбур бўлди ва телеграф компаниясида электротехника бўйича муҳандис бўлиб ишлай бошлади.

Николанинг Европадаги карераси юксалмади: Cонтинентал Эдисон компанияси унга Страцбургда электр станциясини қуриш бўйича кенг кўламли лойиҳа учун бонус тўламади , шундан сўнг муҳандис Америкага кўчиб ўтишга қарор қилди. Нью-Йоркда Тесла Эдисон Мачине Wоркс компаниясида Томас Эдисоннинг ўзи учун ишлаган . Ёш ихтирочининг инкор этиб бўлмайдиган истеъдодига қарамай, Эдисон ўзгарувчан ток ғоясига шубҳа билан қаради ва тўғридан-тўғри оқим генераторини янада ривожлантириш кераклигига ишонмади. У ҳатто Николайга Эдисоннинг қурилмасини яхшилай олмаслигимга 50 минг доллар тикиб қўйган. Тесла уни иштиёқ билан ишлаб чиқишни бошлади ва бир мунча вақт ўтгач, Эдисон машинасининг янги, юқори самарали вариантларини тақдим этишга муваффақ бўлди. Тесланинг барча ишланмаларини маъқуллаган Эдисон ҳеч қачон ихтирочига бир сент ҳам тўламаган.

Эдисон билан танаффусдан сўнг, Тесла ўз карерасининг пастки қисмида топди . Унинг аҳволи шунчалик оғир эдики, у минимал даромад олиш учун ғалати ишларни олди. Бу 1887 йилда ўзгарди: Тесла Wестерн Унион банки директори Алфред Браун ва Нью-Йорклик адвокат Чарлз Пек билан учрашди. Эркаклар ўзгарувчан токнинг ишлашидан ҳайратда қолишди, буни Тесла ихтироси "Колумб тухуми" деб атаган ва лойиҳани жуда жозибали сармоя деб ҳисоблаган. Шундай қилиб, Тесла ўз лабораториясини яратди ва ўзининг биринчи патентини олди.

1888 йил июль ойида Тесла кўп фазали ўзгарувчан ток узатиш тизими учун патентини муҳандис ва тадбиркор Wестингҳаусга сотди, у уни Питсбургда тизимни ривожлантиришни давом эттиришга таклиф қилди. 1888 йилдан 1905 йилгача бўлган даврни Тесла фаолиятидаги энг муваффақиятли деб ҳисоблаш мумкин. У Нью-Йорк шаҳри марказида янги лаборатория очди ва фаол илмий фаолиятини давом эттирди, биринчи навбатда электр токини симларсиз узатиш мумкинлиги ҳақидаги ғояни илгари сурди. 1891 йилда Никола ўзининг энг машҳур ихтиросини - Тесла ласанини ёки Тесла трансформаторини, юқори частоталарда юқори кучланиш ишлаб чиқаришга қодир қурилмани ишлаб чиқди. Никола дунё бўйлаб маърузалар ўқиган, Лондон, Париж ва Загребга ташриф буюрган, шунингдек, АҚШ бўйлаб мунтазам гастрол сафарларида бўлган.

1895 йилда Тесла лаборатория ёнғинида барча дизайнларини йўқотди . Шундан сўнг унинг асосий лойиҳаси Ниагара шаршарасида электр станциясини қуриш бўлди ва 1899 йилда ихтирочи илмий изланишларидан чалғимаслик учун Колорадо Спрингсга кўчиб ўтди. Электр токини ҳаво орқали узатиш Тесланинг асосий ғоясига айланди ва уни 1943 йилда вафотигача банд қилди.

Меҳмонхонада яшаш ва қиммат ишланмалар ихтирочининг 1916-йилда банкрот бўлишига олиб келди . Тесланинг ғалати турмуш тарзи ва нурли қуроллар, электр самолётлар ва симсиз электр узатиш каби тобора сирли ихтиролари миш-мишлар ва назарияларни келтириб чиқарди. Улардан энг машҳури олимнинг Тунгуска метеоритининг урилишига сабаб бўлганлигидир.

Никола Тесла 1943 йилда 87 ёшида вафот этди, унинг жасадини Нью Йоркер меҳмонхонасида ихтирочининг хонасига “безовта қилманг” белгисига эътибор бермай кирган хизматкор аёл топди.

Фитна назариясига кўра, Тесланинг ўлими эълон қилинганидан сўнг, унинг квартираси ФҚБ буйруғи билан Чет элликларнинг мулкини сақлаш идораси (ОАПC) агентлари томонидан ўраб олинган . Айтилишича, улар олим хонасидаги барча тадқиқот ва ишланмаларни мусодара қилганлар ва уларни ошкора эълон қилинмаслиги керак бўлган маълумотларни ўз ичига олган деб ҳисоблаб, уларни таснифлашган.

Тесланинг кашфиётлари ва ихтиролари

Тесла ўзгарувчан токни кашф этишидан олдин бутун дунё Эдисон томонидан яратилган тўғридан-тўғри оқим (ДC) тармоқлари орқали таъминланган электр энергиясига таянган. Тадқиқотлари давомида Тесла тўғридан-тўғри оқимдан фойдаланганда иссиқлик сифатида катта миқдорда энергия йўқолганини пайқади. Шунинг учун ихтирочи электр энергиясини ишлаб чиқаришнинг янада самарали усулини ишлаб чиқишга киришди ва ўзгарувчан токни (АC) кашф этди. Зарядланган зарралар бир йўналишда ҳаракатланадиган ДCдан фарқли ўлароқ, ўзгарувчан токда зарралар қутб зарядли қутблар орасида синусоидал шаклда ҳаракатланади.

Тесла 1896-йил 25-февралда ўз ихтироси учун патент олди , бу эса Тесла патентини қўлга киритган ва саноат миқёсида ўзгарувчан токдан фойдаланишни бошлаган Эдисон ва Вестингауз ўртасида ҳақиқий қарама-қаршиликни келтириб чиқарди. Эдисон ўзгарувчан токни ўта хавфли деб даъво қилиб, жамоатчиликни нотўғри маълумот беришга бир неча бор уринишларига қарамай, Wестингҳоусе компанияси "Оқимлар уруши" деб номланган мусобақада ғалаба қозонди ва биз Тесла ихтиросидан бугунги кунгача фойдаланишда давом этмоқдамиз.

Тесла бобини

Тесла бобини ёки Тесла трансформатори юқори кучланишда юқори частотали оқим ҳосил қилувчи қурилмадир. Ихтирочи қурилмани 1897 йилда патентлади ва ундан юқори кучланишли электр энергияси ишлаб чиқариш ва электр энергиясини ҳаво орқали узатиш воситаси сифатида фойдаланишни таклиф қилди.

Афсуски, Тесла ласанининг замонавий дунёда амалий қўлланилиши йўқ. Бир мунча вақт у ҳарбий техникада душманнинг электрон қурилмаларини ўчириш учун ишлатилган: кучли зарядсизланиш бинолар ва транспорт воситаларидаги электр жиҳозларини осонгина ўчиради.

Радиоалоқа

Маркони (Ғарбда) ва Попов (Россияда) радиоалоқа яратувчилари ҳисобланади. Бироқ, аслида, Тесла 1898 йилда радиоалоқа ҳақида биринчи бўлиб муҳокама қилган. Тесланинг асосий ғояси электр энергиясини ҳаво орқали узатиш эди. Ечимни излашда у радио бошқариладиган қайиқни яратди ва у ҳарбий соҳада фойдаланишни мақсад қилди.

Тахминларга кўра, Маркони Тесланинг ишланмалари билан таниш бўлган. Шунинг учун Тесла 1909 йилда физика бўйича Нобел мукофоти берилишини қўпол адолатсизлик сифатида қабул қилди . 1943 йилда ихтирочи вафотидан бир неча ой ўтгач, АҚШ Олий суди Тесланинг радио яратишдаги ролини тан олди.

Тесла муваффақиятидан сабоқлар

Яшаш - бу тажриба.

Тесла ҳаётни тажриба сифатида бошдан кечирганини тан олди . Ҳар қандай тажриба сингари, ҳаёт ҳам маълум ва номаълум ўзгарувчиларга эга ва бизнинг вазифамиз мавжуд бўлганлардан фойдаланишни ўрганишдир. Шундай қилиб, биз қўрқмасдан яшашимиз, таваккал қилишимиз ва ихтиро қилишимиз мумкин.

Дангаса бўлманг, лекин самаралироқ ишланг.

Дангасалик - бу қабул қилиб бўлмайдиган иллат ва Тесланинг фикрига кўра , дунё дангасаларсиз яхшироқ жой бўлар эди. Бошқа томондан, самарали ишлаш учун, энг кам куч билан максимал натижага эришишни ўрганиш жуда муҳимдир. Тесла яхши ишчи - бу тор қоидалар ва олдиндан белгиланган алгоритм доирасидаги вазифаларни бажарадиган одам эмас, балки ишни бошлашдан олдин чуқур ўйлайдиган ва кейин уни самарали бажарадиган одам деб ҳисобларди.

Пул учун эмас, ғоя учун ишланг.

Илм-фан ва ихтирочилар инсониятни табиат кучлари томонидан йўқ қилинишига йўл қўймасдан олдинга силжийди . Шундай экан, ҳар қандай олимнинг вазифаси инсониятни асрашга ҳисса қўшишдир. Тадқиқотнинг самарадорлиги дарҳол кўринмаса-да, ихтирочилар ҳозирги кун учун эмас, балки келажак учун ишлайди.

Сабр - муваффақият калити.

Кўпгина ихтирочиларга сабр-тоқат этишмайди : уларда аста-секин, бир ҳодисани босқичма-босқич ўрганиш учун ирода кучи этишмайди. Улар бирданига ҳамма нарсага эришмоқчи, ўз ғояси дарҳол амалга ошишини хоҳлайди. Бу олимларнинг хатоларга кўп куч ва ресурсларни исроф қилишига ва охир-оқибат умидсизликка тушишига олиб келади. Тажрибага хотиржам, изчил ёндашиш хатоларнинг олдини олишга ва уларнинг ишини “ҳисобга олишга” ёрдам беради.

Сиз қутидан ташқарида ўйлашни ўрганишингиз керак.

Тесла ўз китобида яхши назариётчи олим эканлигини ёзган. У китобларни кўздан кечирди, қунт билан ўрганди, буюк алломаларнинг илмий ишларини ўрганди. Бироқ, у қанчалик уринмасин, назария унга яхши амалиётчи бўлишга ёрдам бера олмади. У мавжуд илмий тушунчалардан мустақил фикрлай бошлагандагина ғоялари, гарчи дарҳол қабул қилинмаса-да, охир-оқибат дунёни ўзгартирадиган ихтирочи бўлди.

Ҳеч қачон ўзингизга шубҳа қилманг .

Тесла ўз-ўзидан шубҳаланишни қабул қилиб бўлмайди, деб ҳисобларди . Ўзига бўлган ишонч ва натижаларга эътибор ҳар қандай ихтирочининг асосий йўлдоши бўлиб, уларга йўлдан боришга ва ўз ишига ишонишга ёрдам беради.