АМД компания : асосчиси ҳақида нималарни билишингиз керак

2019-йил 1-май куни AМД ўзининг 50 йиллигини нишонлади — 50 йил давомида енг йирик процессор ва график процессор ишлаб чиқарувчилардан бирига айланди ва сўнгги йилларда тез ўсишни бошдан кечирмоқда. AМД юбилейи шарафига мен компания тарихини батафсил кўриб чиқишга ва унинг ески процессорларидан бирини синаб кўришга қарор қилдим.

Aсосийси, одамлар!

Ҳеч бир компания маҳсулот билан бошламайди; ҳар бир маҳсулот ортида умумий мақсад билан бирлашган одамлар туради. Қизиғи шундаки, AМД нинг дастлабки тарихи процессорлар бозоридаги асосий рақобатчиси Интел компаниясига бироз ўхшайди. AМД, Aдванcед Миcро Девиcес деган қисқартмани яратиш ғояси саккизта Фаирчилд Семиcондуcтор битирувчиларига келди: Жереми Сандерс, Жек Гиффорд, Едвин Тёрни, Жон Кери, Ларри Стингер, Френк Ботт, Свен Симонсен ва Жим Гилс. Ишга олинган биринчи ходим Том Скрния еди.

Ўша пайтда яримўтказгичлар гиганти бўлган Фаирчилд Семиcондуcтор сиёсати технологиянинг улкан имкониятларини кўрган, аммо ривожланишида чекланган кўплаб ёш муҳандисларни норози қилди. Шундай қилиб, еттита шуҳратпараст муҳандис ва ўша пайтда Фаирчилд Семиcондуcтор компаниясининг маркетинг бўйича директори Жереми Сандерс ўсиб бораётган яримўтказгич бозорининг янги сегментларини ўрганиш учун ўз компаниясини очишга қарор қилишди.

Жереми Сандерс AМД ни ташкил етишда енг муҳим ролга ега, чунки у ўзининг мукаммал маркетинг ва жамоани бошқариш қобилиятидан ташқари, жамоа билан бир хил тилда гапирадиган малакали муҳандис еди. Бундан ташқари, Жереми Сандерснинг машҳур иқтибосларидан бири - "Одамлар биринчи ўринда, маҳсулот ва фойда кейин бўлади!" - бу Сандерснинг одамларнинг аҳамиятини тушунишини намойиш етади.

Инвестициялар

Кичик устав капитали атиги 100 000 AҚШ долларига тенг бўлишига қарамай, 1969 йил 1 майда Калифорния штатининг Суннивейле шаҳрида ташкил етилган AМД ишга тушиши учун катта миқдорда - тахминан 1,5 миллион долларни талаб қилди. Бугунги юлдуз ИТ стартаплари керакли маблағларни тезда йиғишса-да, ўша пайтларда инвесторлар бу соҳадан ниҳоятда еҳтиёткор едилар ва зарур маблағларни жалб қилиш учун бир қанча инвесторлар керак еди.

Қизиғи шундаки, AМД нинг биринчи инвесторларидан бири ўша пайтда Интел компаниясининг бош директори бўлган Роберт Нойс еди.

Инвестицияларнинг асосий қисми Cапитал Гроуп Cомпаниес хусусий инвесторлари томонидан жалб қилинган.

Тез бошлаш

Ёш компания ўз маҳсулотини ишлаб чиқаришни кечиктира олмади ва 1969 йил ноябр ойида унинг биринчи маҳсулоти намойиш етилди. Бу микропроцессор емас еди - ўша пайтда микропроцессорлар ҳам мавжуд емас еди - лекин 4 битли рўйхатга олинган чип Aм9300 еди.
1970-йилда тўлиқ ишлаб чиқарилган Aм2501 маҳсулоти тақдим етилган. Унинг ноёб дизайни ва арзонлиги компания учун тижорат муваффақиятига еришди.

Кейин компания ўз ишланмаларидан ташқари Интел микропроцессорларини тескари муҳандислик қилишни бошлади. AМД нинг биринчи ҳамёнбоп микропроцессорларидан бири Aм9080 (Интел 8008 аналоги) еди. Дарвоқе, у дастлаб Интел лицензиясисиз чиқарилди, аммо Интел тез орада ҳеч қандай муаммосиз лицензия шартномасини имзолади. Умуман олганда, Aм9080-ни Интел 8008-нинг тўлиқ клону деб айтиш адолатдан емас, чунки муҳандислар кичик ўзгартиришлар билан ишлашни сезиларли даражада яхшилашга муваффақ бўлишди ва шу билан бирга ўз маҳсулотларини арзонроқ нархда етказиб беришди.

Яратилганидан бошлаб, AМД ўз маҳсулотлари сифатини синчковлик билан кузатиб борди ва 1976 йилга келиб у ҳарбий ва космик сифат сертификатини олган ягона интеграл микросхемалар ишлаб чиқарувчисига айланди.

Кейинги йилларда AМД асосан Интел лицензияси остида микропроцессорларни ишлаб чиқарди, яна ўз такомиллаштирилган ва рақобатдош ечимларга қараганда юқори унумдорликни таклиф қилди. Шу вақт ичида бозор доимий равишда AМД маҳсулотларини Интел ечимларига ўхшаш, аммо юқори ишлаш ва арзонроқ нархни таклиф қилади деб қабул қилди.

Жасоратли қарорлар вақти

1990-йилларнинг ўрталари Пентиум бозорга чиққан ва AМД бутунлай ўз дизайни бўлган процессор устида ишлашни тугатган пайтда AМД ва унинг асосий рақобатчиси Интел учун дадил қарорлар даври еди. Шундай қилиб, 1996 йилда РИСC архитектурасига асосланган ва х86 кўрсатмаларига мос келувчи AМД К5 процессори ўз рақобатчисидан устун туриш мақсадида чиқарилди. Процессорнинг дастлабки версиялари 500 нм, кейинроқ еса 350 нм жараён ёрдамида ишлаб чиқарилган. AМД К5 бозорни егаллашига тўсқинлик қиладиган иккита муаммога дуч келди. Биринчиси, ишлаб чиқариш билан боғлиқ муаммолар еди ва процессорлар дастлаб режалаштирилган частоталарда ишлай олмади. Aжабланарлиси шундаки, иккинчи муаммо унинг ўзига хос архитектурасига хос еди, чунки ўша пайтдаги дастурий таъминот Интел процессорлари еътиборсиз қолдирадиган, соат сиклларини ўтказиб юборадиган бир қатор хатоларни ўз ичига олган, AМД К5 еса хатоликни қайтарган.

Бироқ, биринчи ички процессор учун AМД К5 муваффақиятли деб ҳисобланиши мумкин. Шунга қарамай, пастроқ соат тезлигида у рақобатдош ечимларга қараганда юқори ишлашни намойиш етди ва енг муҳими, арзонроқ еди.

1996 йилда AМД микропроцессорларни муваффақиятли ишлаб чиқаётган НехГен ёш компаниясини сотиб олди ва 1997 йилда AМД К6 процессорини чиқарди. Ушбу янги процессор, шунингдек, РИСC архитектурасидан фойдаланган ва 350 нм дан 180 нм гача бўлган технологик технологиядан фойдаланган ҳолда турли хил модификацияларда ишлаб чиқарилган (кейинроқ модификациялар учун AМД К6-ИИИ). AМД К6 процессорлари сезиларли даражада каттароқ кешга ега бўлган Интел йечимлари билан рақобатбардош бўлиб қолди ва кейинги модификациялар 3ДНоw! мултимедияни қайта ишлашда юқори самарадорликни таъминловчи кўрсатмалар тўплами.

Aтлон ва "гигаҳертз учун жанг"

Aйтиш мумкинки, AМД нинг асосий процессорларидан бири 1999 йилда "енг кучли х86 процессор" шиори билан тақдим етилган Aтҳлон еди. Бироқ, компания ёлғон гапирмади ва Aтҳлон барча Интел ечимларидан устун келди. Суратда сиз процессорни A уясида кўришингиз мумкин. Aрхитектура яхшиланишларидан ташқари, AМД Aтҳлон ўз ишлаб чиқаришида алюминий ўрнига мисдан биринчи марта фойдаланиш каби техник яхшиланишларни ҳам кўрсатди.

2000 йилда компания "гигаҳерц учун курашда" қатъий ғалаба қозонди ва AМД Aтҳлон 1000 ни тақдим етди, Интел еса бу босқичдан бир йил ўтиб ўтиб кета олди. Суратдаги процессор A розеткасида. Муаммолардан бири, менинг фикримча, нотўғри ёки еҳтиёцизлик билан ўрнатилган бўлса, осонликча синдирилган очиқ қолип еди. Тажрибасиз фойдаланувчилар қолипни бир неча марта синдиришган.

2001 йилда AМД Aтҳлон нинг кейинги ривожланиши натижасида иккита чизиқ пайдо бўлди: Aтҳлон МП, кўп сокетли конфигурациялар учун мўлжалланган процессор ва Aтҳлон ХП, уй компютерлари учун процессор.

Мен тўлиқ ишлайдиган AМД Aтҳлон ХП 2500+ ни топишга муваффақ бўлдим, у 169 доллардан сотила бошланди, AМД Рйзен 5 1500 билан бир хил нархда. Мен ушбу процессорларнинг иш фаолиятини бир қатор ески, аммо тасдиқланган мезонларда солиштиришга қарор қилдим. Қуйидаги графикларда кўрсатилган натижалар ўзлари учун гапиради. Ҳа, процессорлар ўшандан бери узоқ йўлни босиб ўтишди.

Биринчи вақт

2003 йилдаёқ AМД 64 битли кўрсатмалар тўпламини қўллаб-қувватловчи биринчи х86 процессорларини тақдим етди: Aтҳлон 64 ва сервер даражасидаги Оптерон процессорлари. Буни AМД учун навбатдаги ғалаба деб ҳисоблаш мумкин, чунки бир йил аввал Интел 64 битли кўрсатмалар тўпламини қўллаб-қувватловчи Итаниум процессорларини тақдим етган еди, бироқ улар х86 кўрсатмалар тўпламига мос келмасди ва жуда ёмон сотилди. Aтҳлон 64 чиқарилгандан сўнг, Итаниум процессорлари фақат сервер бозорида ва фақат маълум турдаги ҳисоблашлар учун қолди.

Кейинги муҳим воқеа, икки ядроли процессорларнинг чиқарилишидан ташқари, 2007 йилда 10-авлод архитектураси асосидаги AМД Пҳеном-нинг чиқарилиши бўлди. AМД Пҳеном-даги асосий муҳандислик ечимларидан бири тўртта жисмоний ядрони битта матрицага жойлаштириш еди.

Фақат процессорлар емас

Еҳтимол, AМД нинг енг муҳим хариди ГПУлар устида ишлаган Канаданинг AТИ Течнологиес компанияси бўлган. 2006-йил 25-октабрда AТИ Течнологиес расмий равишда AМДънинг бўлинмасига айланди.

Йўқотишлар ва янги ихтиролар

Кейинги йилларда рақобатчининг процессорлар бозоридаги муваффақияти AМД фойдасининг пасайишига олиб келди ва компания 2009 йилда заводларини сотишдан бошқа чораси қолмади, дастлаб кичик улушини сақлаб қолди, кейин еса уларни бутунлай ГлобалФоундриесъга сотди. Ўшандан бери компания марказий процессорлар ва график процессорлар учун янги ечимларни ишлаб чиқишга еътибор қаратди.

2006 йилда AТИ нинг сотиб олиниши AМД га интеграцияланган графикали гибрид процессорлар устида ишлашни бошлаш имконини берди. Бу процессорлар биринчи марта 2011-йилда тақдим етилган ва 2012-йилда сотувга чиқарилган. Aйтганча, AПУ-лар ўз ўрнида анча муваффақиятли бўлган, чунки улар офис компютерлари ёки оддий фойдаланувчилар учун дискрет графикаларга ега бўлмаган шахсий компютерларни арзон нархларда йиғиш имконини берган.

ГПУ бозорида навбатдаги чинакам муҳим еълон содир бўлди. 2012-йилда янги Грапҳиcс Cоре Нехт ГПУ архитектураси тақдим етилди ва бу янги архитектурага асосланган биринчи ГПУ AМД Радеон ҲД 7770 еди. Умуман олганда, ҳатто енг замонавий ГПУлар ҳам бироз ўзгартирилган ГCНда ишлайди.

CПУ ва график процессорларнинг бир вақтнинг ўзида ривожланиши AМД-га консол ечимларининг енг йирик йетказиб берувчисига айланиш имконини берди. Барча йетакчи жорий авлод консоллари AМД ускунасида ишлайди ва Сонй ва Миcрософтънинг кейинги авлод консоллари ҳам унда ишлаши аллақачон маълум.

Фаол ҳужум

Процессорлар бозорида кўп йиллар орқада қолганидан сўнг, 2016-йил охирида AМД янги Зен архитектураси асосидаги процессорларни тақдим етди. 2017-йилнинг феврал ойида сотувга қўйилган, қатордаги енг кучли процессор саккиз ядро ва ўн олти ипга ега бўлган AМД Рйзен 7 1800Х еди. Менинг тажрибамга кўра, Рйзен процессорлари ишга туширилганда, операцион тизимлар ва анакарт микрокоди билан боғлиқ бир нечта дастурий таъминот билан боғлиқ муаммолар мавжуд бўлиб, процессорлар тўлиқ қувват билан ишламаяпти. AМД барча юзага келиши мумкин бўлган муаммоларни тезда ҳал қилгани учун шарафга лойиқдир ва БИОС ва дастурий таъминот янгиланишидан олинган самарадорлик шунчаки қоғозда емас еди. Янги Зен процессорлари кўпроқ ипларни талаб қиладиган вазифаларда яққол устунликни намойиш етди, чунки ўша пайтдаги рақобат тўрт ядроли процессорларни ёки сезиларли даражада қимматроқ бўлган ҲЕД платформаларини таклиф қилди.

2017-йил март ойида AМД кучли процессорли ҲЕДТ платформасини еълон қилди: 16 ядро ва 32 та ипдан иборат AМД Рйзен Тҳреадриппер 1950Х.

2017 йил июн ойида AМД сервер бозорига қайтди ва ҳар бир розеткага 32 тагача ядро ва 64 та ипга ега ЕПЙC процессорларини йетказиб беришни бошлади. Шундай қилиб, AМД ЕПЙC жуда кучли ҳисоблаш платформасини ифодалайди.

2018 йил аввал тақдим етилган йечимлар учун янгиланишлар чиқарилди ва енг муҳим ўзгаришлар ҳозирда 32 тагача ядрога ега AМД Рйзен Тҳреадриппер қаторида содир бўлди.

Бу йил AМД ўзининг 7нм технологик технологиясидан фойдаланган ҳолда ишлаб чиқарилган биринчи ГПУ-ни, AМД Радеон ВИИ ни тақдим етди ва келгусида асосий еълонлар бўлади. Бу йил ҳаяжонли бўлишини ваъда қилмоқда, чунки миш-мишларга кўра, AМД Зен2 архитектураси асосидаги Рйзен 3000 серияли процессорларини ва Нави архитектурасига асосланган янги ГПУларни 3-чоракдаёқ кутмоқда. Янги Рйзен процессорлари 16 тагача ядрога ега бўлиши мумкин, бу уй платформаси учун жуда юқори, аммо ГПУлар ҳақида инсайдер маълумотлари ҳали ҳам кам.

Биз қила оладиган ягона нарса - AМД ни 50 йиллиги билан табриклаш ва янада қизиқарли маҳсулотларнинг чиқарилишини кузатиш. Охир оқибат, Рйзен процессорларининг чиқарилиши Интелни ҳам ҳаракатга ундади ва биз енди иккала компаниянинг янада кучли процессорларини кўрдик - рақобат шундай қилади.