Яхши ота-она бўлишингизга халақит берадиган болалик жароҳатининг 4 та оқибати

Сизнинг ўтмишингиз сизнинг тарбия услубингизни белгилайди.

Ўтмишдаги тажрибалар сизнинг болаларингизга қандай муносабатда бўлишингизга бевосита таъсир қилади. Одамлар кўпинча онгсиз равишда ўзлари бошдан кечирган таълим усулларини такрорлайдилар. Ҳам яхши, ҳам унчалик яхши эмас.

Ўтмишингизни ўрганар экансиз, ота-онангиздан кейин ҳар доим ёмон кўрган нарсаларни такрорлаётганингизни кўриб ҳайрон бўлишингиз мумкин. Ёки, аксинча, сиз норозилик ҳисси билан ҳаракат қиласиз: "сизга ёқадиган нарса, агар шундай бўлмаса".

Қуйида биз ўтмишдан келиб чиққан ва бахтли болаларни тарбиялаш ва улар билан ишончли муносабатлар ўрнатишга халақит берадиган тўртта хатони кўриб чиқамиз.

1. Болаликдаги умидсизликнинг проекцияси
Проекция - бу ўз ҳис-туйғуларини бошқа объектга, у одамга, ҳайвонга ёки жонсиз нарсага ўтказишдир.

Одамлар ўзларининг қадр-қимматига таҳдид солаётганини ҳис қилганларида ёки уларни энгиш қийин бўлган қийин ҳис-туйғуларга дуч келганларида, бу ҳимояга мурожаат қилишади. Мисол учун, агар ота муваффақиятли мартаба қурмаган бўлса ва ундан азоб чекаётган бўлса, у ўғлини айблаши мумкин: "Сиз ҳатто ҳаракат қилмайсиз! Сиз ҳеч нарсага эриша олмайсиз!"

Ота-оналар кўпинча фарзандларини амалга ошмаган орзуларини амалга оширишга мажбур қиладилар. Улар ўзлари ҳеч нарсага эришмаган соҳаларда муваффақиятга эришишни, ўз мақсадларига интилишларини ва ўзларининг манфаатларини баҳам кўришни талаб қиладилар, ўз манфаатларини изламасликлари керак.

Шундай қилиб, улар болани алоҳида шахс сифатида кўришдан бош тортадилар, уни у ёки бу масалада ғалабалар билан баҳолайдилар ва уни танлаш ҳуқуқидан маҳрум қиладилар.

Албатта, бола ота-онанинг қадриятларини ўзлаштириши ва уларнинг манфаатларига берилиб кетиши мумкин, аммо буларнинг барчаси ихтиёрий равишда амалга оширилиши керак. Агар сиз уни ўзингиз ёқтирган тарзда яшашга мажбурламоқчи бўлсангиз, охир-оқибат, севги ва миннатдорчилик ўрнига, сизда кучли норозилик, ўзингизни сиздан четлаштиришга уриниш ва ҳатто нафрат пайдо бўлиши мумкин.

У билан нима қилиш керак
Қоида тариқасида, прогнозлар кучли салбий ҳис-туйғуларни бостириш ва кўп оғриқларга олиб келадиган психологик травмалар туфайли юзага келади.

Фарзандингиз билан "ҳеч қаердандир" Шни бошдан кечирадиган, сизни қаттиқ ғазаблантирадиган ва ғазаблантирадиган вазиятларни ўйлаб кўринг? Масалан, у спорт бўлимига боришни истамайди ва сиз унга нисбатан ҳақоратларни туширасиз, уни бир умрга жазолашга ваъда берасиз ва бошқа ҳеч қачон севмайсиз.

Фарзандингиз танлов қилиш учун жуда кичик бўлиб туюлса ҳам, алоҳида шахс эканлигини унутманг. Унга нафақат йўл-йўриқ, балки сўзсиз ёрдам, севги ва қабул қилиш керак. Ғалабалар ва ютуқлар учун эмас, балки нима учун.

2. Болалигингиздаги камчиликларни қоплаш
Қоидага кўра, одамлар ота-оналарининг тарбия услубини нусха кўчирадилар. Аммо агар болалигингизда сиз уларнинг хатти-ҳаракатларининг салбий томонларидан азоб чекаётган бўлсангиз, ўз фарзандларингиз билан бўлган муносабатингиз норозилик шаклига айланиши мумкин.

Мисол учун, қиз камдан-кам ҳолларда унга эътибор берадиган ишчан ота-оналар билан ўсган. Вояга этганидан сўнг, аёл ўз хатоларини тузатишга қарор қилади ва болаларини ҳаддан ташқари ғамхўрлик билан ўраб олади.

Улар, ўз навбатида, ҳаддан ташқари ҳимояланишдан азоб чекишади ва келажакда улар ўз фарзандларига этарлича эътибор бера олмайдилар, ўзларини мартаба ёки ўйин-кулгига бағишлайдилар. Бу авлодларга кириб борадиган аёвсиз доирага айланади.

Фарзандларингизни ота-онангиздан бошқача тарбиялаш ёмон фикр бўлмаслиги мумкин. Айниқса, уларнинг хатти-ҳаракати сизни жуда оғриқли қилган бўлса.

Бироқ, тарбияга бўлган муносабатингизни "худди шундай эмас" тамойили асосида қуриш яхшиликдан кўра кўпроқ зарар келтириши мумкин бўлган энг оқилона усул эмас.

У билан нима қилиш керак
Ота-онангизни тарбиялашда сизга нима нотўғри туюлганлиги ва шунга ўхшаш вазиятларда қандай ҳаракат қилишингиз ҳақида ўйлаб кўринг. Бу сизнинг болаларингизга қанчалик яхши таъсир қилишини ҳақиқатан ҳам қадрланг.

Сиз ҳақиқатан ҳам уларнинг манфаати учун маълум бир тарзда ҳаракат қиляпсизми ёки шунчаки ўтмишдаги хатоларингизни тузатишга ва оғриқли тажрибаларни тўлдиришга ҳаракат қиляпсизми?

3. Носоғлом кураш стратегияларидан фойдаланиш
Енгиш стратегияси - бу ўз-ўзини ҳурмат қилиш ва ҳиссий мувозанатни сақлаб, қийин ҳаётий вазиятларнинг стрессига мослашиш усули.

Улардан баъзилари мослашувчан деб тан олинган: улар ҳақиқатан ҳам инқирозни энгишга ва салбий ҳис-туйғуларга доц. беришга ёрдам беради. Бу, масалан, ижтимоий қўллаб-қувватлаш, фаол ҳаракатлар, ижобий қайта баҳолаш ёки ҳазил излаш.

Аммо стресс билан курашишнинг ёмон усуллари ҳам бор, масалан, ўзингизга чекиниш, чалғитишнинг турли усуллари, ноқонуний кимёвий моддалардан фойдаланиш. Бундай кураш фақат муаммони ҳал қилишга халақит беради ва одамни тузоққа туширади.

Қоидага кўра, стратегиялар "меросга ўтади": одамлар ота-оналарининг хатти-ҳаракатларини нусхалашади ёки травматик тажрибаларни энгишни ўрганадилар.

Болаликда ўрганилган хулқ-атвор намуналари ақлий мувозанатни мослаштиришга ва сақлашга ёрдам беради, аммо балоғат ёшида уларнинг баъзилари ҳалокатли бўлиши мумкин.

Мисол учун, агар бола ота-онасининг хатти-ҳаракати туфайли тез-тез қўрқувни ҳис қилса, у эътиборни жалб қилмасликни, яқинлик, зиддият ва салбий ҳис-туйғулардан қочишни ўрганиши мумкин.

Вояга этганида, бу одатий қийинчиликлар унга ўз ҳис-туйғуларини ифода этишига ва бошқалар, шу жумладан ўз фарзандлари билан яқин, ишончли муносабатлар ўрнатишига тўсқинлик қилиши мумкин.

Нима қилиш керак
Стрессли вазиятларда қандай стратегиялардан фойдаланаётганингиз ва бу сизнинг фарзандингиз билан бўлган муносабатларингизга қандай таъсир қилишини ўйлаб кўринг. Ёдингизда бўлсин, болалар нафақат сизнинг нотўғри муносабатингиздан азият чекиши мумкин, балки улар кейинчалик ҳаётларида ҳам фойдаланишлари мумкин. Самаралироқ бўлиш учун стресс билан курашиш усулларини ўзгартиришга ҳаракат қилинг.

4. Ўз-ўзини қаттиқ танқид қилиш
Ҳар бир инсоннинг "ички танқидчиси" бор - ўзи ҳақида салбий фикрларни билдирадиган овоз. Вақти-вақти билан ҳаётнинг қийин пайтларида, баъзи муваффақиятсизликлар ёки стресслардан кейин пайдо бўлади.

Бу ички овоз ҳаётнинг дастлабки йилларида, чақалоқ ота-онаси уни калтаклашини ёки ўзи ҳақида ёмон гапираётганини эшитганда шакллана бошлайди. Бола ўзини исталмаган ва ёрдамсиз ҳис қилиши мумкин ва бу туйғу кўп йиллар давомида у билан қолади.

Ўз фарзандларининг пайдо бўлиши билан ишончсизлик ва ўз-ўзини танқид қилиш ҳисси кучаяди. Масалан, болалик давридаги одатий тантрум пайтида: "Агар уни бошқара олмасангиз, сиз қандай ота-онасиз?" ёки “У сиздан нафратланади. Сиз ёмон онасиз."

Агар отангиз болага қандай муносабатда бўлишни билмаса, сиз ҳам худди шундай саросимага тушиб, ички овозни эшитишингиз мумкин: “Бу болага қандай ғамхўрлик қилмоқчисиз? Сиз қандай ота бўлишни билмайсиз”.

Бундай тажрибалар тўғри фикр юритишга ва тўғри иш қилишга халақит беради.

Мисол учун, улар ота-онани болани бўшаштиришга ва бақиришга мажбурлашлари, уни жимлик ва совуққонлик билан жазолашлари ёки бошқа носоғлом тарбия усулларини танлашлари мумкин.

Нима қилиш керак
Ўзингизни ҳукм қилишнинг ўрнига, ота-она сифатида ўзингизга нима деяётганингизни ўйлаб кўринг? Бу ҳақиқатан ҳам ростми?

Эҳтимол, айбловларнинг аксарияти узоққа чўзилган ва ҳақиқатга тўғри келмайди. Ўз-ўзини танқид қилиш нафақат фойда келтирмайди, балки ота-оналарнинг хотиржам бўлиши ва фарзандларининг севги, эътибор ва ғамхўрликка бўлган эҳтиёжларини қондириш учун зарур бўлган кучни ҳам олади.

Ўзингизнинг ички танқидчингиз ҳар сафар бошини кўтарганида жанг қилинг. Ўзингизни ҳурмат қилиш ва ўзингизга бўлган ишончни мустаҳкамланг. Тажрибаларингизга шўнғинг, буни қизиқиш ва раҳм-шафқат билан қилинг.

Ўтмишдаги салбий тажрибаларни ҳозиргидан ажратиб, сиз яхшироқ ота-она бўлишингиз мумкин.