Эмизикли аёл овқатланиш тартиби, меъёрлари ва фойдали маълумотлар

Эмизикли аёл қатъий диетага риоя этиши керак деган фикр барчамизга маълум. Бундай тушунча нотўғри – эмизикли аёл овқатланиш рациони тўлиқ ва тўғри бўлиши зарур, чунки аёл киши истеъмол қилган маҳсулотлар кўкрак безларида сутга айланади.
Келинг, бугун ушбу мақоламизда сиз билан эмизикли аёллар учун истеъмол қилиш мумкин ва мумкин бўлмаган маҳсулотар ҳақида қисқача қилиб айтганда тўғри овқатланиш рациони ҳақида гаплашамиз.
Лактация даврида овқатланиш тартибининг асосий тамойиллари
Эмизикли аёл қатъий диетага риоя этиши шарт эмас, албатта диета агар шифокор томонидан патологик ҳолат сабабли буюрилмаган бўлсагина.
Лактация жараёни – “оч қолиш” учун кўрсатма бўла олмайди, аксинча эмизикли даврда аёл рационида одатий ҳолатдагидан кўра 400-500 калория кўпроқ энергия бўлиши зарур.

Истеъмол қилинаётган суюқлик ҳажмига ҳам эътибор қаратинг. Газли, кофеинга бой бўлган энергетик ичимликлар ичишни чегараланг.
Спиртли ичимликлар истеъмол қилиш қатъий равишда ман этилади.
Ҳомиладорликдан аввал ҳамда ҳомиладорлик вақтида истеъмол қилинган барча маҳсулотларни истеъмол қилиш мумкин.
Овқат рациони таркиби, албатта гўшт маҳсулотлари, мева-сабзавотлар, сут маҳсулотлари бўлиши шарт.
Маълум бир маҳсулотлар истеъмол қилганда болакайда аллергик реакциялар кузатиладиган бўлса, шу маҳсулот истеъмолини тўхтатиш лозим.
Эмизикли аёллар қандай маҳсулотларни истеъмол қилиши мумкин?
Туғруқдан кейин аёл киши ҳомиладорлик ва туғруқ вақтида йўқотилган “куч”ни қайта тиклаш учун вовқатланиш тартиби ва сифатига жиддий эътибор қаратиши лозим. Бундай вақтда оналар қуйидаги маҳсулотларни истеъмол қилишлари керак:
Қора нон;
Мол ва бузоқ гўшти;
Ёгурт, кефир, творог (ёғ кам бўлса, мақсадга мувофиқ); Каша;
Сабзавотлар: кабачка, картошка, карам, сабзи;
Қуруқ мевалардан тайёрланган компот, кўк чой;
Турли хил мевалар.
Туғруқдан кейин бир ой давомида эмизикли аёллар истеъмол қилишлари мен этиладиган маҳсулотлар:
Қайнатилмаган сут;
Кофе, энергетик, газли ичимликлар;
Ширинликлар;
Қовурилган, ёғли ва дудланган маҳсулотлар;
Спиртли ичимликлар;
Денгиз маҳсулотлари;
Аччиқ ва шўр маҳсулотлар;
Концентрланган шарбатлар;
Консерва маҳсулотлари.
Муҳим! Ўта ёғли ва ширин маҳсулотлар истеъмол қилиш натижасида она сути билан озиқланадиган болакай ошқозон ичак тизимида газ тўпланиши ва қорин дам бўлиши кузатилади. Чунки болакайда фермент тизими ҳали тўлиқ шаклланмаган айниқса, амилаза ферменти функцияси тўлиқ тикланмаган бўлади. Натижада углеводлар парчаланиши қийинлашади ва болакайларда ичак хуружи (колика) келиб чиқади.
Эмизикли аёл овқатланиш рационида гўшт ва тухум
Гўшт маҳсулотлари истеъмол қилишда унинг ёғлилик даражасига эътибор қаратинг. Кам ёғли мол ва товуқ гўштини истеъмол қилиш мақсадга мувофиқ. Гўштни қайнатилган ва буғда пиширилган ҳолатда тановул қилиш тавсия этилади.
Дудланган гўшт маҳсулотлари истеъмолини чекланг. Чунки улар таркибида турли хил кимёвий қўшимчалар мавжуд.
Тухум – товуқ ва бедана тухуми оқсилга бой маҳсулот ҳисобланади. Аммо, тухум истеъмол қилганда болада аллергик реакциялар юзага чиқиши мумкин.
Мевалар ва резаворлар – эмизикли аёл рационида
Эмизикли аёллар мевалар истеъмол қилишлар муҳим ҳисобланади. Мевалар таркибида клетчатка кўп сақланади. Клетчатка эса ҳазм қилиш жараёнини рағбатлайди, ич келишини нормаллаштиради.
Мевалардан фақатгина маҳаллий равишда етиштирилган навларини истеъмол қилиш тавсия этилади. Цитрус меваларини истеъмол қилиш болада аллергик жараёнлар ривожланишига сабаб бўлади. Кунлик истеъмол қилиниши лозим бўлган мева миқдори – 300-400 gr.ni ташкил этади.
Лактация даврида олма истеъмол қилиш ошқозон ичак тизимида газ тўпланиши ва қорин дам бўлишига сабаб бўлади. Аммо, ҳомиладорлик вақтида олма истеъмол қилиш натижасида ҳеч қандай муаммолар кузатилмаган бўлса, туғруқдан кейин ҳам олма истеъмол қилиш мумкин. Агар қандайдир муаммо келиб чиқса олмани пўстидан ажратган ҳолда истеъмол қилиш тавсия этилади.
Банан истеъмол қилиш туғруқхоналарда тавсия этилмайди. Аммо, оналар уйга келгач банан истеъмол қилсалар бўлади, энг фойдалиси – банандан уй шароитида тайёрланган ёгуртдир.
Тарвуз ва қовунларга келсак эмизикли даврда уларни истеъмол қилишни чеклаш керак. Чунки ҳозирги кунда полиз экинларини етиштиришда кимёвий моддалардан фойдаланилиши ҳеч кимга сир эмас. Резавор мевалар (қулупнай, гилос) каби меваларни эса яхшилаб ювиб истеъмол қилиш лозим.
Ёнғоқлар жуда ёғли бўлганлиги сабабли кўп истеъмол қилиш тавсия этилмайди.
Эмизикли даврда балиқ истеъмол қилиш
Кўпчилик денгиз маҳсулотлари ўзида симоб моддасини кўп сақлайди. Симоб эса болакай учун зарарли модда ҳисобланади. Шу сабабли лактация даврида балиқларнинг кўпгина турларини истеъмол қилмаган маъқул. Истеъмол қилиш мумкин бўлган балиқ турлари қуйидагилар:
Селд;
Лосос;
Сардин;
Хек;
Зоғора.
Балиқ маҳсулотларининг миқдори бир ҳафтада 300 gr.dan ошмаслиги зарур.
Эмизикли даврда истеъмол қилиш мумкин бўлган сабзавотлар
Эмизикли аёл ҳар куни 400 гр. янги узилган сабзавот маҳсулотларини қайнатилган ва димланиб пишган ҳолда истеъмол қилишлари лозим. Кабачки, бодринг, қовоқ, карам (болада қорин дам бўлишига сабаб бўлиши мумкин), помидор каби маҳсулотлар истеъмол қилиш мумкин.
Барча сабзавот маҳсулотларини истеъмол қилганда болакай аҳволига эътибор қаратиш лозим, агар аллергик реакциялар кузатиладиган бўлса, уларни чеклаш лозим. Аммо, сабзавотлар таркибидаги C витамин, фоли кислотаси ва бошқа муҳим микроэлементлар болакайга она сути орқали ўтишини ҳам унутмаслик зарур.
Ичимликлар – эмизикли даврда
Какао. Какао маҳсулоти болада аллергик реаксийлар келтириб чиқариши мумкин. Шу сабабли лактация даврида бундай маҳсулотлар истеъмол қилмаган маъқул.
Шарбатлар. Турли хил сунъий равишда ишлаб чиқарилган мева шарбатларида кўплаб кимёвий қўшимчалар, бўёвчи моддалар ҳамда шакар сақланади. Булар эса она учун ҳам болакай учун ҳам зарарлидир. Янги тайёрланган табиий шарбатлар айниқса сабзи, анор ва олма шарбати жуда фойдали бўлиб, ўзида кўплаб витаминлар сақлайди.
Компот. Янги қуруқ мевалардан тайёрланган компот ичиш эмизикли аёлларга ҳам фойдали ҳам муҳим ҳисобланади. Компот таркибига қўшиладиган шакар миқдорига эътибор қаратинг, иложи борича шакарсиз тайёрланган компот ичинг.
Чой. Аччиқ чой ичиш натижасида болакай уйқусида муаммолар келиб чиқиши мумкин, ҳамда чой витамин ва минераллар сўрилишига ҳам таъсир этади.
Эмизикли оналар сут маҳсулотлари истеъмол қилишлари мумкинми?
Сутни фақатгина қайнатиб ичиш тавсия этилади. Ёғлилик даражаси эса 2,5 % дан ошмаслиги зарур. Сутни чойга қўшиб ширчой кўринишида ичиш ҳам мумкин. Бунда мол сути таркибидаги оқсиллар болакайда аллергик рекциялар келтириб чиқармаслигига эътибор қаратиш лозим.
Сут маҳсулотларидан эса ряженка, кефир, ёгурт истеъмол қилиш мумкин. Уларни харид қилаётганда ишлаб чиқарилган санаси, сифати ва таркибидаги ёғ фоизига эътибор қаратиш керак.
Эмизикли аёлларда аллергия чақирувчи маҳсулотлар:
Тухум;
Шоколад;
Какао;
Қулупнай;
Томат;
Арахис;
Цитрус мевалар;
Балиқ (баъзи турлари).
Бундай маҳсулотларни ҳомиладорлик ва эмизикли даврда кўп истеъмол қилиш кейинчалик болакайда аллергик жараёнлар шаклланишига сабаб бўлади.
Лактацияни рағбатловчи маҳсулотлар
Кўкрак безларида ажраладиган сут ҳажми наслий омилга боғ​лиқ. Аммо, сут ажралишига наслий омилдан ташқари истеъмол қилинаётган суюқлик ҳажми ҳам ўз таъсирини ўтказади. Эмизикли аёл суткалик истеъмол қилиш керак бўлган суюқлик ҳажми одатий ҳолатдагидан кўра 1 литрга кўпроқ бўлиши лозим. Суюқлик турли хил кўринишида – оддий сув, чой, шарбат ва компот кўринишида қабул қилинади.
Суткалик суюқлик ҳажми 1,5-2 литрдан кам бўлмаслиги керак. Туғруқдан сўнг суюқлик ҳажмини аста-секинлик билан кўпайтириб бориш лозим. Туғруқдан сўнг илк кунларда сут безларида молозива ажралади. Агар она суюқлик ичишни кўпайтирса, бу сут ҳажми ошишига ҳам олиб келади. Молозива ажралиши ва сут кўп ажралиши натижасида кўкрак безларида сут ортиқча миқдорда тўпланади ва лактостаз жараёни келиб чиқиши мумкин.
Лактация жараёнини рағбатлаш учун махсус маҳсулотлар мавжуд. Улар таркибидаги микроэлементлар ва витаминлар (темир, фоли кислотаси, йод, витаминлар, кальций) организм томонидан осон қабул қилинади. Бундан ташқари сут ажралишини табиий ўсимликлардан тайёрланган шифобахш чойлар ҳам рағбатлайди.
Эмизикли аёл учун ич келиши жуда катта аҳамиятга эга. Онанинг ичи ҳар куни юмшоқ консистенсияга эга ҳолда келиши лозим. Ич қотишини олдини олиш учун овқат рациони таркибида сут маҳсулотлари, мевалар, сабзавотлар, каша бўлиши ҳамда суткалик суюқлик ҳажми ҳам нормал бўлиши керак;
Она сути таркибида қуйидагилар мавжуд:
Оқсил – бола организми осон ўзлаштириши учун тайёр ҳолда бўлади;
Ёғлар – бола томонидан осон қабул қилинади;
Минерал тузлар – кальций, фосфор, мис, рух ва бошқалар;
Етарлича сув;
Махсус ферментлар – бола ҳазм қилиш жараёнини рағбатлаш учун липаза, амилаза ва ян бир қатор ферментлар болага она сути орқали берилади;
Махсус оқсил – лактоферрин темир элементини ушлаб қолиш ва боғлаш вазифасини бажаради;
Таурин – кўз тўр пардаси шаклланишини ҳамда бош мия ривожланишини рағбатлайди;
Она қонидаги иммун ҳужайралар – нейтрофилл, моносит, лимфоцитлар турли хил инфекцияларга қарши курашади;
Опиоид моддалар – бола уйқусини яхшилайди.