Биг Бен ҳақида нималарни билишингиз керак

2012 йил 26 июнда машҳур Биг Бен соат минораси Буюк Британия қироличаси Елизавета ИИ ҳукмронлигининг 60 йиллиги шарафига "Элизабет минораси" деб ўзгартирилиши маълум бўлди.

1859 йил май ойида Лондонда очилган Биг Бен соат минораси Вестминстер саройининг меъморий мажмуасининг бир қисми бўлиб, у эрда 1834 йилда ёнғиндан кейин тикланган Британия парламенти жойлашган.

Минора соати 1859-йил 31-майда ишга туширилган ва 11-июлда Буюк қўнғироқ биринчи марта “гапирганида” соат ўз “овозини” топди.

Буюк қўнғироқнинг оғирлиги 13,8 тонна, баландлиги икки метрдан ортиқ, диаметри эса уч метр.

Дастлаб, дунёга машҳур минора ҳозирги номига эга эмас эди, лекин оддийгина Стивен минораси, Вестминстер минораси ёки соат минораси деб аталган. У Биг Бен номини Буюк Соат қўнғироғи номидан олди, унинг ўзи бир неча марта ўзгартирилган. У дастлаб "Қироллик Виктория", кейин оддийгина "Виктория" деб номланган ва кейинчалик "катта" сўзининг қўшилиши билан "Бен" номини олди. Буюк қўнғироқ ўзининг якуний номини, эҳтимол, Вестминстер саройининг янги биноси қурилиши менежери сер Бенжамин Хуллга қарздор. Прорабнинг таъсирчан ўлчами унга Биг Бен лақабини беришга олиб келди. Аммо қўнғироқ ва соат минораси ўша пайтда Лондондаги жуда машҳур боксчи Бен Кант туфайли Биг Бен деб атала бошлаган, деган тахмин ҳам бор, у ҳам ўзининг таъсирчан ўлчамлари билан ажралиб турарди.
Биг Беннинг теришлари барча тўртта асосий йўналишга қарайди; Улар Бирмингем опалидан қилинган, соат қўллари қуйма темирдан, дақиқали қўллар эса мис қатламдан қилинган.

Ҳисоб-китобларга кўра, дақиқали қўллар йилига жами 190 км масофани босиб ўтади.

Тўртта теришнинг ҳар бирининг тагида лотинча "Домине сальвам фаc Регинам нострам Виcториам Примам" ("Худо қироличамиз Виктория Ини асрасин") ёзуви жойлашган. Миноранинг периметри бўйлаб соатнинг ўнг ва чап томонида лотин тилида яна бир ибора мавжуд: "Лаус Део" ("Раббийни улуғланг" ёки "Худога шон-шараф").

Биг Беннинг соат механизми ҳар чорак соатнинг ўтишини билдириш учун кичик қўнғироқларни жиринглайди ва ҳар соатнинг бошида Буюк қўнғироқ янгради. Биг Бенга болғанинг биринчи зарбаси мутлақо соат бошининг биринчи сониясига тўғри келади.

Биг Бен ва бошқа кичик қўнғироқлар ўзларининг қўнғироқларида "Бу соат давомида Раббий мени кузатиб туради ва Унинг кучи ҳеч кимнинг қоқилишига йўл қўймайди" ("Бутун соат давомида / Раббим менинг йўлбошчим бўлсин / Ва Сенинг кучинг билан / Йўқ") оёқ силжиши керак").

Ҳар икки кунда соат механизми диққат билан текширилади ва мойланади, атмосфера босими ва ҳаво ҳарорати ҳар доим ҳисобга олинади. Англия парламенти минорасидаги соат хатоси икки сониядан ошмайди. Ушбу вазиятни бартараф этиш учун эски инглиз пенниси (1971 йилги Британия валюта ислоҳоти олдидан чиқарилган) ишлатилади, у маятникга ўрнатилади ва у кунига 2,5 сония тезлашади. Шундай қилиб, кейин қўшиладиган ва кейин олиб ташланган пенниес ёрдамида соатнинг мутлақ аниқлигига эришилади.

Диаметри 7 метр, қўлларининг узунлиги 2,7 ва 4,2 метр бўлган соат узоқ вақтдан бери дунёдаги энг каттаси ҳисобланиб келган.

Британия радиоэшиттириш корпорацияси, BBC туфайли Биг Беннинг қўнғироқлари 20-асрда Лондоннинг ўзига хос белгисига айланди.

Лондоннинг ўзида кўплаб "Кичик Бенс" пайдо бўлди, тепасида соати бўлган Авлиё Стивен минорасининг кичик нусхалари. Бундай миноралар - меъморий иншоот ва яшаш хонаси бобоси соати ўртасидаги нарса - Британия пойтахтининг деярли барча чорраҳаларида ўрнатила бошланди. Энг машҳур "Кичик Бен" Виктория темир йўл станциясида жойлашган.

Соатнинг аниқлиги ва ишончлилигига қарамай, Биг Бен ишида вақти-вақти билан кутилмаган носозликлар содир бўлади. 1962 йилда Янги йил арафасида кучли қор ёғиши сабабли соат тўхтади. Ва 2005 йил май ойининг охирида қўнғироқларнинг соат қўллари кечқурун икки марта музлаб қолди. Тўсатдан юзага келган муаммони бартараф этиш учун мутахассисларга бир ярим соатча вақт керак бўлди. Бузилишнинг асосий версияси ўша куни Лондонда ҳарорат 32 даражага этган иссиқлик эди.

2008 йилда Биг Бен миллий сўровда Британиянинг энг машҳур диққатга сазовор жойи деб топилди.

2009 йил 11 июлда Лондон машҳур Биг Беннинг биринчи қўнғироғининг 150 йиллигини нишонлади.

2010 йилда Британия радиоэшиттириш корпорацияси 6 май куни бўлиб ўтадиган умумий парламент сайловларидан кейинги оқшомда "лазер шоу" уюштирди, унинг давомида овоз бериш натижалари парламент биноси яқинидаги машҳур Биг Бен соат минорасига проекция қилинди.