Леонардо да Винчи ҳақида нималарни билишингиз керак

Италиялик рассом, ҳайкалтарош, меъмор, олим ва Олий Уйғониш даври муҳандиси Леонардо да Винчи 1452 йил 15 апрелда Флоренция (Италия) яқинида жойлашган Винчи шаҳри яқинидаги Анчиано шаҳрида туғилган .

Леонардо да Винчи нотариус Пер да Винчи ва деҳқон аёл Катаринанинг ноқонуний ўғли эди. Флоренция жамиятида юқори обрўга эга бўлган отаси уни 15 ёшида рассом Андреа дел Верроккиога шогирд қилди . Верроккио устахонасида Леонардо да Винчи расм ва ҳайкалтарошлик, шунингдек, техник ва механик санъатни ўз ичига олган кўп қиррали таълим олди.

Верроккио ёш талабага аналитик қобилиятини ривожлантиришга ёрдам берди ва кейинчалик Леонардо да Винчи ишининг ўзига хос белгисига айланадиган универсализмнинг намунаси бўлди .
Верроккионинг бошқа ёрдамчилари қаторида рассом "Масиҳнинг сувга чўмдирилиши" қурбонгоҳи устида ишлашда иштирок этди, унда италиялик рассом ва санъатшунос Жоржио Васари унга чап фаришта қиёфаси ва қисман ландшафтни тасвирлайди.

1472 йилда Леонардо да Винчи Флоренция рассомлари гилдиясига қабул қилинди , лекин яна беш йил ўқитувчисининг устахонасида қолди, шундан сўнг у 1481 йилгача Флоренцияда мустақил ишлади.
Ўзининг дастлабки асарларида ("Хабар" (тахминан 1474), "Мадонна Беноис" ("Гул Мадоннаси"), тахминан 1478 йил), Леонардо да Винчи юмшоқ чиаросcуро билан шаклларнинг силлиқ ҳажмини таъкидлаб, Қуаттроcенто анъаналарини ишлаб чиқди. , баъзан нозик руҳий ҳолатларни этказиш учун нозик табассум билан юзларни жонлантиради. Рассом "Сеҳргарларнинг саждаси" (1481-1482, тугалланмаган)да диний сюжетни турли хил инсоний ҳис-туйғуларни очиш воситасига айлантирди. 

Кўп сонли кузатишлар натижаларини эскизлар, эскизлар ва тўлиқ миқёсли тадқиқотларда (италян қалам, сангуине, қалам ва бошқалар) ёзиб, Леонардо да Винчи юз ифодаларини этказишда кескинликка эришди (баъзан гротескка мурожаат қилди) ва унинг жисмоний хусусиятларини келтирди. инсон танасининг композициянинг руҳий муҳитига мос равишда ҳаракатланиши.
Леонардо да Винчи Верроккио устахонасида бўлган вақтларида ҳайкалтарошлик билан ҳам шуғулланган ва устознинг бошқа шогирдлари сингари теракотадан бўртма ва бюстлар яратган, аммо аниқ унга тегишли ҳайкалтарошлик асари сақланиб қолмаган.

1482 йилда Леонардо да Винчи Милана кўчиб ўтди ва у эрда герцог Лудовико Сфорза хизматига кирди. Судда у тантаналар ташкилотчиси ва дизайнери бўлиб ишлаган ва турнирлар учун либослар эскизларини яратган. Леонардо да Винчи замондошларининг тавсифи ва чизмаларига кўра, "Жаннат" (1490) ва "Дана" (1496) спектаклларининг механизмлари ва безаклари маълум. Леонардо да Винчининг архитектура ва муҳандислик ғоялари унинг чизмаларида ўз аксини топган: Милан собори чорраҳасидаги чироқ учун дизайнлар, Вигевано шаҳрининг эр ости канализацияси билан идеал тузилиши учун дизайн ва бошқалар.
Бу вақт рассом Леонардонинг ижодий гуллашини белгилаб берди, бу давр асарларида Олий Уйғониш даврининг асослари қўйилди.
Тахминан 1483 йилдан 1486 йилгача у "Қоялар Мадоннаси" қурбонгоҳида ишлаган, у эрда қаҳрамонлар ғалати қояли ландшафт билан ўралган ва энг зўр чиаросcуро (сфумато) маънавий боғловчи принцип ролини ўйнайди, бу эса илиқликни таъкидлайди. инсоний муносабатлар. 1508 йилда Леонардо да Винчи ушбу расмнинг яна бир версиясини тугатди.

Бу даврда у ўзининг энг машҳур асарларидан бири бўлган Санта Мария делле Грази монастири ошхонасида монументал девор расмини (1495-1497) “Охирги кечки овқат”ни ҳам яратди. Қаҳрамонларнинг позалари, имо-ишоралари ва мимикаларини синчковлик билан ишлаб чиққан ҳолда, Леонардо да Винчи бутун саҳнани театрлаштирилган драматизация қилишга эришди, у математик ҳисобланган истиқболли маконга ёзилган, унинг йўқолиб кетиш нуқтаси ҳам ошхонанинг ҳақиқий маконининг йўқолиб кетиш нуқтасидир. 

1498 йилда Сфорза саройининг залларидан бирида Леонардо да Винчи бир-бирига боғланган дарахт шохларидан ҳосил бўлган пергола (чойшаб) кўринишидаги декоратив шифтни бўяди: улар ўсадиган магистраллар, тожлар ва тупроқ илмий аниқлик билан бўялган. 

Бу даврда Леонардо да Винчи улуғвор ҳайкалтарошлик лойиҳаси - Сфорза сулоласи асосчиси Франческо Сфорза шарафига ўрнатилиши керак бўлган бронзадан монументал отлиқ ҳайкал устида ҳам ишлади. Да Винчи 12 йилини бу вазифага бағишлади. 1493 йилда отнинг лойдан ясалган макети оммавий намойишга қўйилди. Ҳайкални қуйиш учун 90 тоннага яқин бронза керак бўлган, аммо бошланган металл йиғиш тўхтатилган ва от ҳайкали ҳеч қачон қуйилмаган. 1499 йилда Милан французлар томонидан босиб олинди ва ҳайкал йўқ қилинди.

1499 йилда Леонардо да Винчи Миланни тарк этди ва Мантуа ва Венецияда қисқа вақтдан сўнг, 1500 йил апрелда Флоренцияга қайтиб келди.
Леонардо да Винчи ҳаётининг ушбу даврининг калити Палаззо делла Сигнориа (Палаззо Веcчио)даги Буюк Кенгаш залида "Ангиари жанги" (1504-1505) саҳнаси учун комиссия эди; қарама-қарши деворда Микеланжелонинг "Каскина жанги" бўлиши керак эди. Иккала уста картонларни (келажакдаги иш ўлчамида қилинган катта форматли чизмалар) тайёрладилар, улар энди йўқолган.

Леонардо да Винчи картонининг марказий саҳнаси ("Баннер жанги") нусхалари (улардан энг самаралиси Питер Рубенс) ва тайёрлов чизмаларидан ("Қичқириқ одамнинг боши") маълум бўлиб, улар табиий равишда ифодаланган ифодани намойиш этади. Камбағал техника билан бузилган, тугалланмаган расм кейинги ёзувлар туфайли йўқ қилинган (ёки яширинган).

1503-1506 йилларда Леонардо да Винчи ўзининг энг машҳур асари - "Франческо дел Жокондонинг рафиқаси Лиза Герардини портрети" ("Мона Лиза" ёки "Ла Гиоконда", ҳозир Луврда сақланади) яратди. Кичкина ўлчамдаги расм монументал таассурот қолдиради: Мона Лиза космоснинг чуқурлиги ва ҳаво туманлари энг мукаммал тарзда этказилган ландшафт фонида кўрсатилган. Леонардонинг машҳур сфумато техникаси бу эрда мисли кўрилмаган чўққиларга кўтарилди: энг юпқа, гўё эриш, чиаросcуро туманлиги, шаклни ўраб, контур ва сояларни юмшатади.

1502 йилдан меъмор ва муҳандис сифатида Сезаре Боржия хизматида бўлган Леонардо да Винчи Марказий Италия шаҳарларига ташриф буюриб, географик хариталар тузди ("Имоланинг харитаси", "Араззо ва Чиана водийсининг қуш кўриниши"). Флоренцияда Леонардо да Винчи ўзининг чизган расмлари ва бошқа рассомларнинг такрорлашларидан маълум бўлган бир қатор йўқолган расмларни ҳам яратди: "Мадонна шпиндел", "Леда ва оққуш", "Эълон фариштаси".

1508 йил ўрталаридан 1513 йилгача Леонардо да Винчи Миланда шаҳарнинг француз ҳукмдори Шарл дъАмбоисе хизматида бўлиб, унинг буйруғи билан театр томошаларини лойиҳалаш билан шуғулланиб, бир қатор меъморий лойиҳаларни яратди (Сарой). дъАмбоисе, Леонардонинг ўзи да Винчининг кўплаб расмлари ва таърифларидан маълум), шунингдек, маршал Гиан Гиакомо Тривулсио учун отлиқ ёдгорлик лойиҳаси. Бу даврнинг расмлари: "Авлиё Яҳё чўмдирувчи", "Мадонна ва бола, Муқаддас Анна ва Қўзи".

1513-йилда Леонардо да Винчи Римга, Ватиканга, Рим папаси Лео Х (1513-1521) саройига кўчиб ўтди, лекин кўп ўтмай папанинг меҳрини йўқотди. У ботаника боғидаги ўсимликларни ўрганди, Понтия ботқоқларини қуритиш режаларини тузди ва инсон овозининг тузилиши ҳақида рисолага эслатма ёзди. Бу вақтда у узун соқолли ва нигоҳи бўлган кулранг сочли чолни акс эттирган ягона "Автопортрет" ни (1514) яратди. Да Винчининг сўнгги расми ҳам Римда чизилган - "Авлиё Яҳё чўмдирувчи" (1515).

Римда икки йиллик тургач, Леонардо да Винчи француз қироли Френцис И нинг таклифига биноан 1516 йилда Францияга жўнаб кетди. Умрининг сўнгги йилларида уста кам ишлаганига қарамай, унинг асарлари француз санъатига сезиларли таъсир кўрсатди: геометрик жиҳатдан тўғри тузилган идеал шаҳар сифатида ўйлаб топилган Роморантиндаги қирол вилласининг амалга оширилмаган лойиҳаси унинг ривожланишига таъсир кўрсатди. архитектура ва унинг расмлари Италиядан олиб келинган - француз расмига.

Леонардо да Винчи атрофида кенг кўламли издошлар ва тақлидчилар пайдо бўлди: Андреа Соларио, Жованни Болтраффио, Амброжио де Предис, Марко дъОггионо, Чезаре да Сесто, Франческо Мелзи, Салай ва бошқалар кейинчалик "Леонардесклар" номи билан машҳур бўлдилар. Турли вақтларда ва турли йўллар билан улар уста билан ҳамкорлик қилдилар, унинг расм ва график ғояларини тарқатдилар.

Леонардо да Винчи қўлёзма меросининг ҳажми (тахминан этти минг варақ) унинг расмлари ва график асарлари ҳажмидан сезиларли даражада ошади. Рассомнинг ўлимидан сўнг, улар (тахминан Франческо Мелзи томонидан) санъат мунозарасига (расмни ҳайкалтарошлик, мусиқа ва шеърият билан таққослаш), истиқбол муаммоларига бағишланган тематик бўлимлардан иборат "Расм ҳақида рисола" га бирлаштирилди. , чиаросcуро ва ранг, инсон ва табиат тасвири, рассомларни тайёрлаш ва бошқалар.

Леонардо да Винчи олим ва ихтирочи сифатида тажрибани ҳақиқатнинг ягона мезони сифатида тан олди; у экспериментга асосланган табиатшунослик билан "китоб ўрганиш" ни қарама-қарши қўйди. Унинг қизиқишлари математика, механика, гидравлика, одамлар ва ҳайвонларнинг анатомияси ва физиологияси, ботаника, геология ва бошқаларни қамраб олган.

У механикани математика фанларининг “жаннати” деб атаган ва экспериментал тадқиқот фаолиятида математик аппаратдан кенг фойдаланган (ишқаланиш ва сирпаниш коэффициентини, фигуралар ва жисмларнинг тортишиш марказларини, левераж қонунлари бўйича аниқлаш ишлари ва бошқалар). Гидравлика соҳасида Леонардо да Винчи биринчи бўлиб 17-асрда кашф этилган Паскал қонунига жуда яқин келадиган алоқа томирларидаги суюқлик мувозанатини тасвирлаб берди. Унинг эслатмаларида космосни уч ўлчовли идрок этиш шарти сифатида бинокуляр кўришнинг табиатини тушунтиришга уринишлар мавжуд. Леонардо да Винчи бутун ҳаёти давомида инсон ва ҳайвонлар анатомиясини ўрганган. У ўзининг анатомик тадқиқотлари натижаларини бир қатор батафсил чизмаларда умумлаштириб, замонавий илмий иллюстрация асосларини яратди; биринчи навбатда бир қатор суяклар ва нервларни тасвирлаб берди; эмбриология ва қиёсий анатомия масалаларини ўрганган. У биринчи бўлиб филотакция (баргларнинг ўсимликлар поясида жойлашиши), гелиотропизм ва геотропизм (мос равишда қуёш ва тортишишнинг ўсимликларга таъсири) қонуниятларини ўрганди ва дарахтларнинг ёшини аниқлаш усулини таклиф қилди. дарахт ҳалқалари.

Леонардо да Винчи ихтиролари ва конструктив тушунчалари унинг давридан анча олдинда эди. Унинг ҳаёти давомида эътироф этилган ягона ихтиро - бу тўппонча учун ғилдирак қулфи - кукун зарядини ёқиш учун қурилма (19-асргача ишлатилган). Леонардо да Винчининг самолётларни лойиҳалаш соҳасидаги изланишлари ноёбдир. Қушларнинг парвози ва режасини, қанотларининг тузилишини синчиклаб ўрганиш натижасида у орнитоптер деб аталувчи модел - қанотларини қоқиб қўювчи самолётни яратди. Унинг эслатмаларида парвонали самолёт диаграммаси - замонавий вертолёт прототипи мавжуд. У шунингдек, планер дизайнини ишлаб чиқди - делтпланернинг пешқадами ва пирамидал парашютнинг расмини чизди. Леонардо да Винчи шунингдек, шўнғин костюми, қутқарув кемаси, тўрли қўлқоплар (қанотли қанотлар прототипи), велосипед, аскарларни ташиш учун металл арава (танк прототипи), катапулт, прожектор, айланувчи кран учун дизайнларни ишлаб чиқди. турли хил машиналар ва бошқалар.
1502-йилда Леонардо да Винчи Усмонли султони Боязид ИИ буюртмаси билан Олтин шох бўйлаб 240 метр (умумий узунлиги 346 метр, максимал баландлиги 40 метр) тош кўприк лойиҳасини яратди .

 Муаллифнинг режасига кўра, кўприкнинг пастки қисми учувчи қушнинг думига ўхшаш учта жуда юмшоқ камар билан таъминланиши керак эди. Лойиҳа шу қадар фантастик туюлдики, Султон уни амалга оширишга журъат эта олмади. 2001 йилда Норвегияда Леонардо да Винчи эскизлари асосида пиёдалар кўприги (кичикроқ, кенглиги 100 метр) қурилган.
Леонардо да Винчи 1519-йил 2-майда Франциянинг Амбоисе шаҳридаги Клос қасрида (Клос-Люcе) вафот этди . У Сент-Флоратен черковига дафн этилган. Француз инқилоби пайтида унинг қабри вайрон қилинган. 1874 йилда Леонардо да Винчининг тахминий қолдиқлари Сент-Хуберт черковида қайта дафн қилинди.

Ҳозирги вақтда Леонардо да Винчи томонидан ёзилган расмлар (фрескалар ва чизмалардан ташқари) Лувр (Франция), Уффизи (Флоренция), Альте Пинакотҳек (Мюнхен), Cзарторйски музейи (Кракоw), Лондон ва Вашингтон миллий музейларида сақланади. Галереялар ва бошқа музейлар.
Санкт-Петербургдаги Эрмитажда Леонардо да Винчининг "Мадонна Литта" ва "Мадонна Бенуа" номли иккита расми намойиш этилган . Эрмитажда Леонардескларнинг катта коллекцияси ҳам мавжуд.
Клос-Люсе қалъасида Леонардо да Винчи дизайни бўйича қайта яратилган турли хил ихтироларнинг макетлари сақланадиган музей мавжуд.