Гиппократ ҳақида 32 қизиқарли факт

Кўпинча "Тиббиётнинг отаси" деб номланувчи Гиппократ тиббиёт фанлари тарихидаги юксак шахсдир. Милоддан аввалги 460-йилларда Грециянинг Кос оролида туғилган унинг ҳаёти ва фаолияти асрлар давомида тиббиёт амалиётига чуқур таъсир кўрсатган. Гиппократ тиббиётни анъанавий равишда даволаш билан боғлиқ бўлган бошқа соҳалардан, масалан, теургия ва фалсафадан ажралиб турадиган касб сифатида танитганлиги билан машҳур. Ўзининг кузатув ёндашуви ва ахлоқий меъёрлари орқали у бугунги кунда биз тан олган тиббий амалиётлар учун пойдевор қўйди. Келинг, Гиппократ ва унинг абадий мероси ҳақида қизиқарли ва маълумот берувчи фактларни кўриб чиқайлик.

1. Гиппократ милоддан аввалги 460 йилда Грециянинг Кос оролида туғилган.
2. У касалликлар хурофот ва худолар туфайли эмас, балки табиий равишда пайдо бўлганига ишонган биринчи одам сифатида эътироф этилган.
3. Гиппократ ва унинг издошлари биринчи бўлиб кўплаб касалликлар ва тиббий шароитларни тасвирлаб беришган.
4. У табиатнинг шифобахш кучига ишонган ва беморни тоза сақлаш ва стерилизация қилиш муҳим деб ҳисобларди.
5. Гиппократ касалликларни даволашда сеҳр, хурофот ва дин амалиётини қатъиян рад этган биринчи шифокорлардан бири эди.
6. У шифокорлар учун ахлоқий кодекс бўлган "Гиппократ қасамёди" билан машҳур бўлиб, у бугунги кунда ҳам долзарб ва қўлланилади.
7. Гиппократ корпуси, Гиппократ ва унинг таълимотлари билан чамбарчас боғлиқ бўлган 60 га яқин қадимги юнон тиббиёт асарлари тўплами Ғарб тиббиёти тарихида асосий матн ҳисобланади.
8. Унинг доимий шон-шуҳратига қарамай, унинг ҳаёти ҳақида нисбатан кам нарса маълум ва унинг ҳаётининг кўп қисми афсоналар билан қопланган.
9. Гиппократ ўзининг тиббиёти билан шуғулланиб, Греция бўйлаб саёҳат қилди, шу жумладан Афина ва Фесалияга ташриф буюрди.
10. У парҳез, жисмоний машқлар ва яшаш одатлари саломатлик учун муҳим деб ҳисоблаган ва профилактик тиббиётга урғу берган.
11. Гиппократ касалликнинг эҳтимолий йўналишини башорат қилувчи прогноз тушунчасини киритди.
12. Машҳур "Биринчидан, зарар қилманг" (Примум нон ноcере) ибораси Гиппократ корпусининг матнларида учрамаса ҳам, кўпинча Гиппократга тегишли.
13. У тиббиётнинг барча шакллари касалларнинг манфаатини кўзлаши кераклигини ўргатган ва барча беморларга ахлоқий муносабатда бўлишига ишонган.
14. Гиппократ касаллик худолар томонидан берилган жазо эмаслигини ўргатгани учун 20 йилга қамалган.
15. Гиппократ юзи унинг асарларида ўлимга ташхис қўйиш воситаси сифатида тасвирланган; унга кўзлар чўкиб кетган, совуқлик ва рангпарлик каби аломатлар киради.
16. Айтишларича, Гиппократ камолот ёшида, эҳтимол 90 ёшдан ошганида, Ларисса, Фесалия шаҳрида вафот этган.
17. У ҳар бир бемор учун индивидуал даволаниш режимини қўллаб-қувватлаб, ҳар бир шахсни диққат билан клиник текширувдан ўтказишни таъкидлади.
18. Унинг тиббий терминологияга қўшган ҳиссаларидан баъзилари "карсинома", "контузия" ва "эпилепсия" каби сўзларни ўз ичига олади.
19. Тўрт ҳазил назарияси - қон, балғам, сариқ ўт ва қора ўт - унинг тиббий назарияларида марказий ўрин тутиб, асрлар давомида Ғарб тиббий тафаккурига таъсир кўрсатди.
20. У пневмония билан оғриган беморнинг кўкрак қафасидаги биринчи жарроҳлик амалиётини амалга оширган.
21. Гиппократ кўпинча бутун Гиппократ корпусини ёзган деб нотўғри ҳисобланган; олимлар энди асарлар асрлар давомида бир неча муаллифлар томонидан ёзилганлигига ишонишади.
22. Унинг таълимоти мураккаб дориларни қўллашни тўхтатди, кўпинча оддийроқ, яхлитроқ даволанишни афзал кўрди.
23. Қадимги тиббий асбоб бўлган Гиппократ дастгоҳи беморларнинг умуртқа поғонасини қайта тиклаш учун ишлатилган ва чиропрактиканинг дастлабки шакли ҳисобланади.
24. Гиппократ тиббиёт амалиётини ўрганиш учун Греция ва эҳтимол Ливия ва Мисрга кенг саёҳат қилган.
25. У биринчилардан бўлиб фикрлар, ғоялар ва ҳис-туйғулар ўша пайтдагидек юракдан эмас, балки миядан келиб чиқади, деган фикрни илгари сурди.
26. Гиппократ мактаби касалликларнинг табиий тарихини ҳужжатлаштириш учун кўп йиллар давомида беморларни кузатишнинг клиник амалиётини келтириб чиқарди.
27. У овқатланиш ва тоза ҳаво каби атроф-муҳит ва турмуш тарзи омиллари инсон саломатлигида муҳим рол ўйнашини таклиф қилди.
28. Гиппократ кўпинча касалликларни даволаш учун парҳез ва жисмоний машқлар каби турмуш тарзини ўзгартиришдан фойдаланган, бу тамойил замонавий тиббиётда ҳали ҳам қўлланилади.
29. У руҳий касал беморларга инсонпарвар муносабатда бўлишни тарғиб қилган, уларга жазодан кўра ғамхўрлик ва меҳр керак, деган фикрни билдирган.
30. Унинг беморларнинг махфийлиги ва тиббий этика ҳақидаги таълимотлари замонавий тиббиёт амалиётига замин яратди.
31. Гиппократнинг таъсири Рим империясига тарқалди, у эрда унинг асарлари лотин тилига таржима қилинди ва стандарт тиббий матнларга айланди.
32. Косда Гиппократ ўз шогирдларини ўргатганлиги айтилган дарахт ҳали ҳам сақланиб қолган ва Гиппократ чинор номи билан машҳур.

Гиппократнинг тиббиётга қўшган ҳиссаси беқиёс бўлиб, кўп асрлик тиббиёт амалиёти ва фалсафасига таъсир қилиш учун вақтдан ошиб кетади. Унинг кузатув, диагностика ва ахлоқий мулоҳазаларни таъкидлаб, соғлиқни сақлашга ёндашуви замонавий тиббиётнинг асоси бўлиб қолмоқда. Тиббиёт интизомини дин ва хурофот соҳаларидан ажратиб, у шифолашда эмпирик ва тизимлироқ ёндашиш учун замин яратди. Гиппократ мероси унинг мушоҳадалари ва тамойилларининг бардавом кучидан далолат бериб, уни тиббиёт тарихидаги абадий шахсга айлантиради.