Нокиа тарихи: компания қандай ривожланган ва энди у билан нима содир бўлмоқда

150 йил давомида Нокиа ҳожатхона қоғозидан тортиб телевизоргача ишлаб чиқарган. Аммо у мобил телефонлари билан машҳур бўлди. РБC Трендс ушбу компания ҳақида ҳикоя қилади.

Нокиани ким яратган?

Фредрик Идестам Финляндия кон муҳандиси ва тадбиркор эди. 26 ёшида у қоғоз саноатига киришга қарор қилди ва дўсти ва тарихчиси Леополд Мечелен билан биргаликда кичик қоғоз фабрикасини очди. 1865 йилда Финляндиянинг ҳозирги Тампере шаҳрида (ўша пайтда Россия империясининг бир қисми бўлган Таммерфорс шаҳри) ёғочни майдалайдиган тегирмон ўрнатдилар.

Қоғоз ишлаб чиқариш фойдали бўлди ва уч йилдан сўнг тадбиркорлар Нокианвирта дарёси бўйида, Таммерфорсдан 16 км узоқликда жойлашган Нокиа шаҳарчасида иккинчи тегирмон очдилар. 1871 йилда компания Нокиа Аб деб номланди. Дарё номини олган Нокиа сўзи эскирган ноис сўзининг кўплиги бўлиб, бир вақтлар шу ҳудудларда топилган қора саблега тегишли.

Нокиа тарихи: асосий босқичлар

1896 йилда шериклар ўртасида бўлиниш юз берди. Мечелин электр энергиясини ишлаб чиқариш ва сотишни таклиф қилди, чунки заводлар аллақачон дарё бўйида жойлашган ва оқаётган сув арзон электр энергияси манбаи эди. Бундан ташқари, 20-аср бошларида ушбу манба қоғозга қараганда кўпроқ талабга эга бўлди. Идестам рад этди ва директор лавозимини тарк этди. Мечелин компанияни эгаллаб олди. Нокиа Аб гидроэнергетика ишлаб чиқаришга эътибор қаратди.

1922 йилда резина буюмлар ишлаб чиқарувчи Финниш Руббер Wоркс компанияси Нокиа Аб заводини ва Финляндия Cабле Wоркс кабел заводини сотиб олди. Комбинацияланган корхона электр кабелларидан тортиб резина галоşларгача бўлган турли хил маҳсулотларни ишлаб чиқаришни бошлади.

Заводларнинг тўлиқ бирлашиши 1960-йилларда содир бўлди. Финниш Руббер Wоркс ва Финниш Cабле Wоркс Нокиа билан расман бирлашиб, ўз номини олди ва корпорацияга айланди .
У беш йўналишда ишлаган ва ишлаб чиқарилган:

• резина буюмлар - шиналар, пойабзаллар;
• 
  
• электр кабеллари;
• 
  
• телевизорлар, компьютерлар, транзисторлар, конденсаторлар ва маиший мақсадлар учун бошқа электроника ва жиҳозлар;
• қоғоз ва ёғоч маҳсулотлари;
• 
  
• электр энергияси.

Кейинчалик иккинчи даражали соҳалар қўшилди: компания кимёвий материаллар, ов милтиқлари, ҳарбий алоқа воситалари ва пластмассаларни ҳам ишлаб чиқарди.

Телекоммуникация бизнеси 1960 йилда корпорация таркибидаги кабел заводи президенти Бёрн Вестерлунд электроника бўлимини ташкил қилгандан сўнг ривожлана бошлади .

1970-йилларнинг охирида корпорация кичик электроника компанияларини сотиб олишни бошлади ва электроника ва телекоммуникацияларга эътибор қаратди. 1979 йилда Нокиа телевизион ишлаб чиқарувчи Салора билан Мобира Ой компаниясини тузди. 1981 йилда улар ушбу ҳамкорлик орқали дунёдаги биринчи уяли алоқа тармоғи Нордиc мобил телефонини ишга туширишди. Бир йил ўтгач, улар янги маҳсулот - Мобира Сенатор автомобил телефонини тақдим этишди . 1987 йилда Нокиа Европадаги учинчи йирик телевизор ишлаб чиқарувчиси эди.

Мобил телефон ривожланиши давом этди. 1987 йилда оғирлиги 800 грамм бўлган биринчи портатив қурилма Мобира Cityман тақдим этилди. Горбачевнинг уни ушлаб турган фотосурати нашр этилгандан кейин халқ орасида у Горба номи билан машҳур бўлди.

1991 йилда Финляндия Бош вазири ГСМ тармоғи орқали Нокиа телефонидан фойдаланган ҳолда биринчи қўнғироқ қилди. ГСМ тармоғи рақамли мобил уяли стандарт бўлиб, иккинчи авлод (2Г) сифатида таснифланади. Илгари фақат аналог 1Г алоқалари мавжуд эди. Фарқи шундаки, рақамли сигнал шовқинларга нисбатан анча чидамли ва нафақат овозни, балки хабарлар каби маълумотларни ҳам узатиш имконини беради.

1992 йил 10 ноябрда компания биринчи ГСМ мобил телефони Нокиа 1011 ни тақдим этди.

Нокиа телефонлари 1990 ва 2000-йилларда энг машҳур бўлган ва чидамлилиги билан машҳур эди. Улар поликарбонат пластмассадан тайёрланган бўлиб, у кўплаб таъсирларни ўзлаштиради ва деярли зарар кўрмайди.

Нокиа 3310 култ телефонига айланди. У шунчаки қўнғироқлар ва хабарларни қабул қилмади; шунингдек, ўрнатилган будилник, таймер, калькулятор ва ўйинлар мавжуд эди.

Батареянинг ишлаш муддати 260 соатгача бўлган. Телефон 126 миллион дона сотилган ҳолда бестселлерга айланди. Ўшандан бери кўплаб бошқа машҳур моделлар чиқарилди, улар турли хил конфигурациялар, жумладан, баъзи ноодатийлари: слайдерлар, коммуникаторлар ва лаб бўёғи телефонлари. Лекин бу Нокиа билан энг кўп боғланган 3310. 2002 йилда ишлаб чиқарилган Нокиа 1100 250 миллион дона сотган ҳолда мутлақ етакчига айланди.

Нокиа логотипи

Биринчи логотипда балиқ тасвирланган, эҳтимол бу заводларнинг дарё яқинида жойлашгани билан боғлиқ. 1920-йилларда эмблема янада соддалаштирилган ва замонавий дизайнга ўзгартирилди. Энди у компания номининг биринчи ҳарфлари билан қора доирани кўрсатди.

Логотип 1960 ва 1990 йиллар орасида икки марта ўзгартирилди. Унинг замирида кўк рангда ёзилган "Нокиа" сўзи бор эди. Дастлаб, учта ўқ қўшилди; кейинчалик "Нокиа" сўзи қолган, аммо машҳур "Одамларни боғлаш" шиори қўшилган. 2000-йилларда логотипда қўл узатувчи белгилар пайдо бўлди.

2023 йилда Нокиа логотипини ўзгартирди. Ранг схемаси янгиланди, энди фақат оқ ва кўк эмас, балки турли хил ранглардан фойдаланилди. Н ва К ҳарфларининг ўнг томонидаги вертикал чизиқ олиб ташланди ва А ҳарфига бўш жой қўшилди. Компаниянинг таъкидлашича, қайта дизайн мобил телефон ишлаб чиқариш билан боғлиқлигидан узоқлашиб, янги стратегияни рамзий қилиш учун мўлжалланган.

Нокиа реклама

Машҳур Нокиа Туне рингтони аслида испан гитарачиси ва бастакори Франциско Тарреганинг валсидаги оҳангдир. У биринчи марта 1991 йилда Нокиа 1011 реклама ролигида ишлатилган.

Уч йил ўтгач, компания рингтонни танлади ва уни барча моделлар учун ишлатишга қарор қилди. Бу ажойиб маркетинг ҳийласи эканлигини исботлади. Бу қўнғироқ оҳанги дунёдаги энг таниқлиларидан бирига айланди: ҳеч бўлмаганда, ҳар бир Нокиа эгаси уни эрталаб, тушда ва кечқурун эшитган, чунки 1990-йилларда кечаси мобил телефонини ўчириш одатий ҳол эди.

Рақобатчилар кўпинча рекламаларида турли моделларнинг хусусиятларини таъкидлаб, видеолари учун техно ёки оғир метал мусиқаларини танладилар. Нокиа рекламалари технологик ютуқларга эмас, балки телефонлар ҳаётни осонлаштирадиган кундалик вазиятларга қаратилган. Бу компаниянинг “Одамларни боғлаш” шиорида ўз аксини топди.

Нокиа бугун

Нокиа 2000-йилларнинг бошидан мобил телефонлар бозорида етакчи бўлиб келган. Аммо 2000-йилларнинг охирида сенсорли экранли телефонлар функцияли телефонларни алмаштирди. iPhone 2007 йилда сотувга чиқарилди. Ўшандан бери хусусиятли телефонларга ихтисослашган Нокиа ўзининг бозордаги етакчилигини йўқота бошлади. 2007 йилда Нокиа-нинг мобил телефонлар бозоридаги улуши 51 фоизни ташкил этди ва бу улуш аста-секин пасайиб кетди. Уларнинг сенсорли экранли телефонлари рақобатчиларнинг телефонлари каби машҳур эмас эди.

Компания телефонларнинг ҳаддан ташқари қизиб кетишига сабаб бўлган носоз батареялар билан боғлиқ муаммога ҳам дуч келди. Улар Япониянинг Матсушита Баттерй Индустриал компанияси томонидан 2005–2006 йилларда ишлаб чиқарилган. Нокиа бутун дунё бўйлаб 46 миллион носоз батареяларни қайтариб олишга мажбур бўлди. Ҳаддан ташқари қизиб кетган батареялар туфайли телефонларнинг портлаши ёки моддий зарар кўриш ҳолатлари кузатилмаган бўлса-да, хавф мавжуд эди.

2008-йилда Google компаниясининг Андроид операцион тизими бозорга чиқди ва тезда машҳурликка эришди, бироқ Нокиа ўзининг Сймбиан платформаси асосида телефонлар ишлаб чиқаришни давом эттирди. 2011 йилда Нокиа ўз қурилмаларини энг янги Windows Пҳоне операцион тизими билан қувватлантириш учун Microsoft билан ҳамкорлик қилди.

Аммо унинг бозордаги улуши аллақачон кескин пасайиб бораётган эди: Apple ва Андроид телефонлари истеъмолчилар учун янада жозибадор бўлиб чиқди . 2011-йилда компания Microsoft дастурий таъминотида ишлайдиган янги қурилмалар сериясига умид боғлади. CCС Инсигҳт тадқиқот ташкилоти таҳлилчиси Геофф Блабер таъкидлаганидек, "Нокиа смартфонлари ишлашининг ёмонлашуви ва бозор улушининг пасайиши Нокиа платформаси стратегияси муваффақиятсизликка учраганини очиқ тан олишдир, бу компаниянинг аҳволи жиддийлигини таъкидлайди. Нокиа учун тикланиш йўли узоқ бўлади "

2011 йил охирида Лумиа 800 ва Лумиа 710 смартфонлари бозорга чиқди, бироқ уларнинг сотуви ёмон эди. Мутахассислар, жумладан, Россия мобил телефонлари бозорини ўрганувчи Мобиле Ресеарч Груп етакчи таҳлилчиси Элдар Муртазин уларнинг келажаги йўқлигини, чунки улар олдинги авлод қурилмаларидаги эскирган қурилмалардан фойдаланишини таъкидладилар.

2012-йилда Нокиа бозордаги биринчи ўрнини рақобатчиси Samsungга бой берди.

2013-йилда Microsoft Нокиа бизнесини жуда арзон нархда сотиб олди: ишлаб чиқариш объекти ва унинг патентлари атиги 7 миллиард долларга сотилган. Нокиа бренди Microsoft таркибига киритилди ва Microsoft Мобиле деб ўзгартирилди. Бироқ, 2016-йилнинг май ойида Microsoft ўзининг хусусиятли телефон бизнеси ва Нокиа брендини янги яратилган Финляндиянинг ҲМД Глобал компаниясига сотди. Microsoft Windows Пҳоне-ни ривожлантиришни давом эттиришга ва Лумиа смартфонларини қўллаб-қувватлашни давом эттиришга ваъда берди.

Нокиа маркали телефонлар ҳозирда Финляндиянинг ҲМД Глобал компанияси томонидан сотилади. 2016 йилда Нокиа 10 йил давомида смартфон ва планшетлар учун бренддан фойдаланишга эксклюзив ҳуқуқларни берди. Нокиа-нинг ўзи мобил телефонларга алоқаси йўқ; телекоммуникация ускуналари ва алоқа хизматлари учун дастурий таъминот ишлаб чиқаради ва 5Г стандарти устида ишламоқда. Унинг штаб-квартираси Финляндия пойтахтининг сунъий йўлдош шаҳри Эспоода жойлашган.