Биринчи жаҳон уруши ҳақида қизиқарли фактлар

Биринчи жаҳон уруши (1914-йил 28-июл – 1918-йил 11-ноябрь) инсоният тарихидаги энг йирик қуролли тўқнашувлардан бири эди.

Бу ном тарихшуносликда фақат 1939-йилда Иккинчи жаҳон уруши бошланганидан кейингина ўрнатилди. Урушлараро даврда “ Буюк уруш ” ( французча: Ла Гранде гуерре ) номи ишлатилган; Россия империясида у " Буюк уруш ", " Катта уруш ", " Иккинчи Ватан уруши ", " Улуғ Ватан уруши " деб ҳам аталган, шунингдек, норасмий (инқилобдан олдин ҳам, кейин ҳам) - " Немис "; кейин СССРда - " империалистик уруш ".

Урушнинг бевосита сабаби 1914 йил 28 июнда Австрия арчгерцоги Франц Фердинанднинг Сараевода ўн тўққиз ёшли серб террорчиси, Босниялик талаба Гаврило Принцип томонидан ўлдирилиши бўлиб, у бутун жанубий халқларни бирлаштириш учун Млада Босна террор ташкилоти аъзоларидан бири эди.

Уруш натижасида тўртта империя ўз фаолиятини тўхтатди: Россия, Австрия-Венгрия, Усмонли ва Германия (гарчи Кайзер Германияси ўрнида пайдо бўлган Веймар республикаси расмий равишда  Германия империяси деб номланишда давом этди ). Иштирокчи давлатлар 10 миллиондан ортиқ аскарини йўқотди, 12 миллионга яқин тинч аҳоли ҳалок бўлди, 55 миллионга яқини яраланди.

• Биринчи жаҳон урушида немислар биринчи бўлиб ўт ўчирувчиларни қабул қилишган. Уларнинг ўт ўчирувчилари оловни 40 м узоққа улоқтиришлари мумкин эди.
• Биринчи жаҳон урушида 30 та давлатдан 65 миллиондан ортиқ эркаклар қатнашди. 10 миллионга яқини ҳалок бўлди. Иттифоқчилар (Энтанта кучлари) тахминан 6 миллион аскарини йўқотди. Учлик иттифоқ 4 миллионга яқин аскарини йўқотди.
• Биринчи жаҳон урушида аскарлар ва тинч аҳоли орасида 35 миллиондан ортиқ қурбон бўлди. 15 миллиондан ортиқ киши ҳалок бўлди ва 20 миллион киши яраланди.
• Биринчи жаҳон урушидаги ўлимларнинг деярли 2/3 қисми жангларда содир бўлган. Аввалги тўқнашувларда ўлимнинг аксарияти касаллик туфайли бўлган.
• Биринчи жаҳон уруши пайтида барча ҳарбий қурбонларнинг 1/3 қисми испан гриппидан вафот этди.
• Биринчи жаҳон урушидаги Россия қуролли кучлари 12 миллион аскардан иборат бўлиб, у урушдаги энг катта армияга айланди. 3/4 дан ортиғи ҳалок бўлган, яраланган ёки бедарак йўқолган.
• 1914 йил август ойида немис аскарлари Аршотда 150 нафар тинч аҳолини ўлдирди. Бу қотилликлар Счреcкличкеит ("қўрқитиш") деб номланувчи стратегиянинг бир қисми эди. Унинг мақсади қўзғолонларнинг олдини олиш учун босиб олинган ҳудудлар фуқароларини қўрқитиш эди.
• Биринчи жаҳон уруши пайтида Британия танклари дастлаб "эркаклар" ва "аёллар" га бўлинган. Эркаклар тўплар билан, урғочилар эса оғир пулемётлар билан жиҳозланган.
• "Кичик Вилли" Биринчи жаҳон урушидаги биринчи танк прототипи эди. 1915 йилда ишлаб чиқилган бўлиб, у уч кишилик экипажни олиб юрган ва соатига 3 мил тезликда юрган.
• Артиллерия ўқлари ва миналар ақл бовар қилмайдиган шовқин яратди. 1917 йилда Белгиядаги Йпрес дарёси яқинидаги Мессинес жангида немис чизиғи ортидаги портлашлар 140 миля (220 км) узоқликдаги Лондонда эшитилди.
• Тинчлик ҳовузи Белгиядаги Мессинес яқинида жойлашган чуқурлиги 40 фут (12 м) кўлдир. У 1917 йилда инглизлар 45 тонна портловчи моддалар бўлган минани портлатганда портлаш натижасида пайдо бўлган кратерни тўлдиради.
• Биринчи жаҳон урушида итлардан хабарчилар сифатида фойдаланилган, улар таналарига бириктирилган капсулаларда фронтга буйруқ олиб келишган. Итлардан телеграф симларини ётқизишда ҳам фойдаланилган.
• Танклар биринчи марта Флерс-Курселет жангида (1916) ишлатилган.
• Дастлаб, танклар "қуруқлик кемалари" деб номланган. Бироқ, уларни қурол эмас, балки сув идиши сифатида топшириш учун инглизлар уларга "танклар" код номини беришга қарор қилишди.
• Биринчи жаҳон урушининг энг муваффақиятли қирувчи учувчиси Риттмеистер фон Рихтҳофен (1892-1918) эди. У 80 та самолётни уриб туширди, бу урушдаги бошқа учувчилардан кўп. У Амиенс яқинида отиб ўлдирилган. Иттифоқчиларнинг энг муваффақиятли қирувчи учувчиси француз Рене Фонк (1894-1953) бўлиб, у душманнинг 75 та самолётини уриб туширган.
• Маргарита Зелле (1876-1917), Мата Хари номи билан ҳам танилган, икки томонлама жосусликда айбланган голландиялик экзотик раққоса эди. Гарчи у ҳар доим айғоқчи эканлигини рад этган бўлса-да, французлар уни 1917 йилда қатл этишди.
• Француз иккинчи лейтенанти Алфред Жубер ўлимидан сал олдин ўз кундалигида Биринчи жаҳон уруши ҳақида шундай ёзган эди: “Инсоният ақлдан озди! Нима бўлаётганини қилиш учун ақлдан озиш керак. Қандай қирғин... Қандай даҳшат ва қонли қирғин саҳналари! Таассуротларимни тасвирлашга сўз топа олмаяпман. Ҳатто жаҳаннам ҳам бунчалик жинни бўлиши мумкин эмас!
• Баъзи америкаликлар Қўшма Штатларнинг Биринчи Жаҳон урушига киришдан бош тортишига қарши эдилар, шунинг учун улар Франция хорижий легионига ёки Британия ёки Канада армияларига қўшилишди. Бир гуруҳ америкалик учувчилар Франция ҳарбий-ҳаво кучларининг бир қисмига айланган ва Ғарбий фронтдаги энг кучли ҳарбий қисмлардан бирига айланган Лафаетте Эсcадриллени туздилар.
• Қўшма Штатлар учун Биринчи жаҳон уруши 30 миллиард долларга тушди.
• Биринчи жаҳон урушидан сўнг тўрт империя ўз фаолиятини тўхтатди: Усмонли, Австрия-Венгрия, Германия ва Россия.
• Биринчи жаҳон уруши 1914 йилдан 1918 йилгача давом этди, ҳар бир океан ва деярли барча қитъаларда жанглар олиб борилди. Аммо жангларнинг аксарияти Европада бўлиб ўтди.
• Франц Фердинанднинг ўлдирилиши учун масъул бўлган Сараево террорчи гуруҳи "Қора қўл" деб номланган.
• Қўшма Штатлар Биринчи Жаҳон урушига ўтган йили, уруш деярли тугаши билан кирди.
• Вудро Вилсоннинг иккинчи муддатга сайлов кампанияси шиори: “У бизни урушдан узоқлаштирди”. У лавозимга келганидан тахминан бир ой ўтгач, Қўшма Штатлар 1917 йил 6 апрелда Германияга уруш эълон қилди.
• Биринчи жаҳон уруши жаҳон тарихидаги олтинчи энг ҳалокатли тўқнашувдир.
• Биринчи жаҳон уруши Россиянинг Совет Социалистик Республикалари Иттифоқига (СССР) айланиши учун катализатор бўлди. Бу дунёда биринчи коммунистик давлатнинг барпо этилиши ва жаҳон тарихида янги даврнинг очилиши эди. Тарихчиларнинг таъкидлашича, СССРнинг пайдо бўлиши Биринчи жаҳон урушининг энг ёрқин ва муҳим натижаси эди.
• Биринчи жаҳон урушидан кейин Финляндия, Эстония, Латвия, Литва ва Полша мустақил давлатлар деб эълон қилинди.
• Уруш минглаб аскарларнинг қиёфаси бузилган ва ногирон бўлиб қолган. Юзнинг шикастланишини тузатиш учун шифокорлар реконструктив жарроҳлик амалиётига мурожаат қилишди ва энг ёмон деформацияларни яшириш учун ниқоблардан фойдаландилар. Баъзи аскарлар бутун умри давомида хусусий шифохоналарда қолишди.

8-04-2025, 10:03 754

Ўҳшаш маълумотлар

АҚШнинг Форбес журнали долларлик миллиардерларнинг 38-жаҳон рейтингини эълон қилди. Лоуис Вуиттон Моëт Ҳеннессй компаниялар гуруҳи президенти ва бош директори Бернард Арно кетма-кет иккинчи йил дунёнинг энг бой миллиардерлари рейтингида етакчилик...

Билл Гейтснинг тўлиқ тарихи ва таржимаи ҳоли. Билл Гейтс муваффақиятининг сири ва у қандай қилиб дунёдаги энг машҳур одам бўлишга муваффақ бўлганини батафсил билиб олинг. Қизиқарли фактлар, китоблар ва фильмлар...

Орзуларимга эришиш учун коллежни ташлаб кетдим. Стив Жобснинг таржимаи ҳоли бир ҳодисанинг ҳикоясидир. У ҳақиқатан ҳам дунёни ўзгартирмоқчи бўлган ақлдан озган одам эди ва тан олайлик, у буни қилди. Бугунги кунда Стив Джобс номи муваффақият,...

Иккинчи жаҳон уруши 1939 йил 1 сентябрдан 1945 йилнинг 2 сентябрига қадар давом этган бўлиб, инсоният тарихидаги энг йирик қуролли уруш ҳисобланади. Бу урушда ўша даврда мавжуд бўлган 73 та давлатлардан 62 таси иштирок этган – бу дунёнинг 80% ини...

1. Ўрта асрларда эр ва хотин ўртасидаги баъзи низолар дуел орқали ҳал қилинган Қиличбозлик бўйича қўлланма 1459 йилда Ҳанс Талҳоффер томонидан тузилган Эр ва хотин, шайтондан бири. Қиличбозлик бўйича қўлланма 1459 йилда Ҳанс Талҳоффер томонидан...