Эдвард Сноуден ким ва ҳозир қаерда?

АҚШ ва Буюк Британия разведка идораларининг интернетни глобал кузатуви ҳақидаги махфий материалларни оммавий ахборот воситаларига ошкор қилган АҚШ разведкасининг собиқ ходими Эдвард Жозеф Сноуден 1983-йил 21-июн куни Шимолий Каролина (АҚШ) Элизабетҳ-Сити шаҳрида туғилган .

Кейинчалик унинг оиласи Мерилендга кўчиб ўтди.

Эдвард Сноуден ўрта мактабни тамомламаган. 1999 йилдан 2005 йилгача у маҳаллий коллежда вақти-вақти билан ўқиди. Кейинчалик Сноуден умумий таълимни ривожлантириш (ГEД) тестларидан ўтиб, ўрта мактабдаги билимини тасдиқлади.

2011-йилда у Ливерпул университетида (Буюк Британия) компьютер хавфсизлиги бўйича магистрлик даражасини олиш учун онлайн таҳсил олди, лекин курсни тугатмади.

2004 йил май ойида Эдвард Сноуден АҚШ Қуролли Кучлари сафига заҳирадаги аскар сифатида хизматга кирди . У махсус кучларга қўшилиш учун машғулотларни бошлади, бироқ тўрт ойдан кейин қўйиб юборилди. Сноуден машғулот вақтида иккала оёғини синдириб олган.

2005 йилда у Мериленд университетининг Миллий хавфсизлик агентлиги (НСА) билан боғлиқ бўлган илғор тилларни ўрганиш марказида қўриқчи бўлиб ишлаган.

2006 йилда Сноуден Марказий разведка бошқармаси (CИА) томонидан ишга қабул қилинган. 2007 йилда ўта махфий хавфсизлик рухсатномасини олгач, у Швейцариянинг Женевага жўнатилди ва у эрда дипломатик ниқоб остида ишлади. У компьютер хавфсизлиги, шунингдек, кондиционер ва иситиш тизимлари учун масъул эди.
2009 йилда у Марказий разведка бошқармасидан НСАга ўтди ва у эрда ташқи пудратчилар учун ишларни бажарди . 2009 йилдан 2013 йил бошигача у Делл компаниясида ишлаган. Делл ходими сифатида рўйхатга олинган Сноуден 2009 йилдан 2011 йилгача Япониянинг Токио шаҳридаги Ёкота ҳарбий базасида ишлаган ва у эрда НСА учун ишлаган . Кейин у компаниянинг АҚШнинг Гавайидаги офисига ўтказилди.

2013 йил март ойидан бошлаб у Марказий разведка бошқармаси ва НСА учун пудратчи Бооз Аллен Ҳамилтоннинг Гавайидаги офисида шартнома асосида уч ой ишлади .

2013 йил май ойида Сноуден таътил олиб, Гонконгга (Хитойнинг махсус маъмурий ҳудуди) учиб кетди ва у эрда Тҳе Гуардиан журналистларига бир қатор интервю берди. У компьютер таҳлилчиси сифатидаги ишидан ҳафсаласи пир бўлганини, АҚШ разведка идораларининг ўз фуқароларини тўлиқ кузатаётганига дуч келганини ва фуқароларнинг, хусусан, америкаликларнинг ҳуқуқлари ва эркинликларининг разведка идоралари томонидан қўпол равишда бузилишини эълон қилишга қарор қилганини айтди . Эдвард Сноуден оммавий ахборот воситаларига АҚШ ва Буюк Британия разведка агентликларининг интернет кузатув дастурлари ҳақидаги махфий материалларни ошкор қилди. НСА маълумотларига кўра, журналистлар 200 000 тагача махфий ҳужжатларни қўлга киритган бўлиши мумкин .

Чоп этилган ҳужжатлар қатор халқаро жанжалларга олиб келди.

2013-йил 10-июн куни Сноуден фирманинг ахлоқ кодекси ва сиёсатини бузгани учун Бооз Аллендан ишдан бўшатилди .

14-июн куни АҚШ расмийлари Сноуденни учта айблов бўйича айбладилар, уларнинг ҳар бири энг кўп 10 йиллик қамоқ жазосини ўз ичига олади. У миллий хавфсизлик органларига ахборот материалларини ноқонуний юбориш, разведка маълумотларини қасддан узатиш ва давлат мулкини ўғирлашда айбланмоқда. Унинг АҚШ паспорти 22 июн куни бекор қилинган эди .

Қўшма Штатлар уни экстрадиция қилиш бўйича Гонконг ҳукумати билан музокараларни бошлади . 23 июн куни Сноуден WикиЛеакс ёрдами билан Москвага учиб кетди ва у ерга транзит йўловчи сифатида етиб келди. У бир мунча вақт Москванинг Шереметьево аэропортининг транзит зонасида қолиб, у ердан 21 давлатга вақтинчалик бошпана сўраб ариза топширган .

2013 йил 1 августда Марказий разведка бошқармасининг собиқ агенти АҚШга қарши фаолиятини тўхтатиш шарти билан Россияда бир йил муддатга вақтинчалик бошпана бериш тўғрисидаги гувоҳнома олди . Кейин Шереметьево аэропортини тарк этди . Сноуден Москвага махфий материалларсиз келганини айтди .

1 ноябрдан бошлаб у йирик компаниялардан бирида иш бошлади .

2014-йилнинг 1-августида Сноуден Россияда уч йиллик яшаш учун рухсатнома олди , у 2017-йил январида 2020-йилгача узайтирилди.

Сноуденнинг Россияда қаерда эканлиги сир сақланмоқда. Унинг адвокати Анатолий Кучеренанинг сўзларига кўра, собиқ АҚШ разведкаси ходими ижарага олинган квартирада яшайди. У ўз соҳасида  - ИТ технологиясида - компанияда маслаҳатчи сифатида ишлайди. Сноуден видеоконференция орқали турли конференцияларда қатнашади ва интервю беради .

2016 йилнинг ёзида CNN телекомпанияси Эдвард Сноуден iPhone 6 учун ГПС сигналларини бутунлай блокировка қилувчи ва шу тариқа разведка идоралари кузатувидан қочадиган ғилоф ишлаб чиқаётгани ҳақида хабар берган эди . У Сингапурда жойлашган америкалик хакер Эндрю Хуанг билан ҳамкорлик қилган.

2017-йил декабрь ойи охирида Сноуден эгаларига ўз уйлари ва мулклари хавфсизлигини масофадан туриб кузатиш имконини берувчи Ҳавен янги мобил иловасини тақдим этди . Лойиҳага Матбуот эркинлиги жамғармаси ҳомийлик қилди.

Эдвард Сноуден кўплаб мукофот ва мукофотларга сазовор бўлган , жумладан, Гуманистлар иттифоқининг фуқаролик жасорати учун Фритс Бауер мукофоти (2014), ҳақиқат учун Риденҳоур мукофоти (2014), тўғри яшаш учун мукофот, шунингдек, альтернатив Нобел мукофоти (2014), Штутгарт Тинчлик Призи (  Бор2014),  Норвегиядаги ифода (2015) ва сўз эркинлиги учун курашдаги ажойиб саъй-ҳаракатлари учун 2016 йил ПEН Оссетский мукофоти .

У, шунингдек , инсон ҳуқуқларининг қўпол бузилиши ҳақидаги ноёб фошлари учун "Александр Зиновев таваллудининг 90 йиллиги" эсдалик медали (2014) ва Карл фон Оссетский медали билан тақдирланган (2014).

2013-йил декабрида Эуронеwс телеканали томошабинлари АҚШ разведкасининг маълумот тарқатувчиси Эдвард Сноуденни “Йил одами” деб эътироф этишди .

2014 йил баҳорида Россия Электрон Алоқа Ассоциациясининг (РАEC) Интернет-медиа комиссияси Нотамедиа компанияси ва "Эхо Москвй" радиостанцияси билан биргаликда Интернет-медиа соҳасидаги мукофотни таъсис этди : Интернет Медиа мукофотлари (ИМА), АҚШнинг собиқ разведкачиси Эдвард Сноуден номи билан аталган.

2016 йил сентябрь ойида Оливер Стоуннинг Эдвард Сноуден ҳақидаги "Сноуден" фильми чиқди . Сценарий Марказий разведка бошқармасининг Россия томонидаги собиқ ходимининг адвокати Анатолий Кучеренанинг “Октопус вақти” китоби асосида яратилган .