Роллс-Ройcе: брендининг асосчилари ҳақида нималарни билишингиз керак

Муваффақиятнинг якуний рамзига айланган машина қандай пайдо бўлган

Ҳозирги кунда Ўзбекистон кўчаларида Роллс-Ройcе-ни учратиш жуда кам учрайди - бу жуда ва жуда бойлар учун экзотик ўйинчоққа айланди. Аммо 20-асрда ҳамма нарса бошқача эди - Николай ИИ дан Ленингача бўлган даврнинг ҳар бир йирик раҳбарининг ўз Роллс-Ройcеълари бор эди, уларни партия амалдорлари ҳайдаган ва вақт ўтиши билан машиналар эскирганида, улар "халққа" - колхоз ва совхозлар раҳбарларига топширилган.

Ушбу бренднинг тарихи икки тадбиркор Чарлз Роллс ва Генри Ройс ўртасидаги ажойиб муваффақиятли иттифоқнинг ҳикоясидир. Бири бадавлат аристократ эди, иккинчиси камбағал бўлиб ўсди ва бор-йўғи бир йил мактабда ўқиди, лекин улар биргаликда муваффақиятнинг мутлақ рамзига айланган машинани яратдилар.

Биз Роллс-Ройcе қандай пайдо бўлганини, унинг Ўзбекистон билан алоқаларини ва брендга банкротликдан омон қолиш ва омон қолишга нима ёрдам берганини тушунтирамиз.
Роллс-Ройcе компаниясининг номи иккита фамилиянинг комбинациясидан иборат: компаниянинг асосчилари Чарлз Роллс ва Генри Ройс фамилияси. Уларнинг брендининг тарихи инвестор ва ихтирочи ўртасидаги муваффақиятли бизнес иттифоқининг классик мисолидир.

Бой ва камбағал одам

Қизиқарли факт: компания номи бой ва камбағал одамнинг фамилияларини бирлаштирган. Бой одамнинг исми Чарлз Роллс биринчи ўринда туради. Уелслик аристократлар оиласида туғилган, у иккита университет дипломини қўлга киритган ва болалигиданоқ машиналарга қизиқиб қолган - у ҳатто автомобил эгаси бўлган биринчи Кембриж талабасига ҳам айланган. Ўқишни тамомлагач, у ўз компаниясини очди, у автомобилларни импорт қилади. У 1902 йилда ташкил этилган ва C.С. Роллс & Cо деб номланган. Лекин Роллс учун автомобилларни импорт қилиш етарли эмас эди; у ўз машинасини яратишни орзу қилган.
Бренд номидаги иккинчи фамилия — Ройcе — компания асосчиси ва биринчи муҳандиси Генри Ройсга тегишли. Роллсдан фарқли ўлароқ, Ройс камбағал, деярли қашшоқ оилада туғилган: ўн ёшидан у газетачи ва почтачи бўлиб ишлаган. Бироқ, Ройс таълимсиз ожиз қолишини тушунди, шунинг учун бўш вақтларида француз ва немис тилларини, электротехника ва математикани ўрганди. 16 ёшида, дипломи йўқлигига қарамай (қандай диплом, агар у фақат бир йиллик мактабни тугатган бўлса), Ройс Максим Хирамнинг компаниясига муҳандис бўлиб қўшилди. Бу иш унга бошланғич капитални тўплаш ва ўз бизнесини — Ройcе & Cо механик устахонасини топишга ёрдам берди. Лекин Ройс учун устахона етарли эмас эди: Роллс сингари у ҳам ўз машинасига эга бўлишни орзу қиларди.

Танишув

1904 йилда Роллс-Ройcе учрашди. Бир йил аввал Ройс устахонаси 10 от кучига эга учта машина ишлаб чиқарган эди. Машиналар айниқса инновацион техник эчимларга эга эмас эди, лекин улар чиройли кўринишга эга ва мукаммал йиғиш ва ишончли компонентлар билан ажралиб турарди.

Автомобиллар Англияда ҳақиқий шов-шувга сабаб бўлди - улар барча маҳаллий газеталарда, бироздан кейин эса халқаро нашрларда ёритилган. Уларнинг шон-шуҳратлари шунчалик катта эдики, улар ҳақида ҳатто Россиянинг "Беҳинд тҳе Wҳеел" журналида мақола пайдо бўлди. Ўша пайтда ўз машинасини ишлаб чиқишда ёрдам бериш учун муҳандис қидираётган Чарлз Роллс улар ҳақида эшитди. 1904-йил 1-майда Мидленд ресторанида Роллс ва Ройс ўртасида ҳамкорлик шартномаси имзоланди. Бу кун Роллс-Ройcе компаниясининг расмий асосчиси ҳисобланади.

Бренд хусусиятлари ва биринчи автомобил

Энг бошиданоқ Роллс-Ройcе-нинг ўзига хос хусусиятлари унинг автомобилларининг ишончлилиги эди. Компаниянинг биринчи ҳақиқий модели 1906 йилда Халқаро транспорт кўргазмасида намойиш этилган - у жуда мустаҳкам пўлатдан ясалган рамка, 7 литрли олти цилиндрли двигател ва 100 фунт (1500 литр) двигателга эга эди.

Бироқ, ишлаб чиқариш қуввати ошкор этилмади, бу эса қувватни "этарли" деб таъкидлаш анъанасини келтириб чиқарди (бренд сўнгги бир неча ўн йилликлар ичида бу анъанадан воз кечди). Автомобил Роллс-Ройcе 40/50 ҲП номини олди ва "дунёдаги энг ишончли автомобил" сифатида сотилди.

Логотип ва реклама

Компания асосчилари дастлаб йирик қизил “РР” ҳарфлари акс этган логотипни ишга туширишди, бироқ тез орада “обрў ва ҳашаматни таъкидлаш” учун рангни қора рангга ўзгартирдилар. Бироқ, бренднинг рамзига айланган "РР" ҳарфлари эмас, балки "Экстазия руҳи" номи билан машҳур бўлган машҳур қалпоқли ҳайкалча.

Ҳайкалчанинг келиб чиқиши қуйидагича: 1909 йилда лорд сер Жон Монтагу компания автомобилларидан бирини сотиб олди. Машинасини бошқалардан ажратиб олиш учун у ҳайкалтарош Чарлз Сайксга маскот ҳайкалчасини буюртма қилди. Рассом "Экстазия руҳи" ҳайкалини - келажакка интилган аёлни яратди. Чарлз Роллс ҳайкалчадан шу қадар ҳайратда қолганки, уни барча Роллс-Ройcе автомобилларида ишлатишга рухсат олган. 

Роллс-Ройcе бошиданоқ "дунёдаги энг яхши", энг ишончли автомобиллар сифатида сотилди. Бу реклама кампанияларида таъкидланган: машинадан қанча фойдалансангиз ҳам, уни бузмайсиз. Бир машҳур ҳолатда, бизнесмен Клод Жонсон рекламанинг тўғрилигига шубҳа қилиб, бренднинг биринчи машинасини синовдан ўтказди. Синов автомобилнинг камчиликларини аниқлаш учун мўлжалланган эди, бироқ 15 000 миля (тахминан 24 000 километр) йўл босиб ўтгандан сўнг фақат бир қисми — ёнилғи крани синиб кетди, унинг нархи 2 фунт стерлингга тенг эди. Жонсон йўлнинг катта қисмини соатига 120 км тезликда босиб ўтди.

Муваффақиятлар ва муваффақиятсизликлар

Тахминан 50 йил давомида, 1950-йилларнинг охиригача, бренд ўзига хос ишончга эга эди - Роллс-Ройcе бизнесменлар, таниқли шахслар ва ҳатто монархия аъзолари томонидан ишлатиладиган премиум Британия автомобили сифатида ўзини намоён қилди. Масалан, қироллик оиласи тўртинчи ва бешинчи авлод Пҳантомс-да саёҳат қилди, бу ажойиб реклама таъминлади ва ўша йили сотувларнинг кескин ўсишига олиб келди.

Компания Буюк Депрессия даврида ҳам гуллаб-яшнади - 1930-йилларда сотувлар шунчалик яхши эдики, компания ҳатто ўша пайтда асосий рақобатчиси бўлган Бентлейни ҳам сотиб олишга муваффақ бўлди.

1960-йилда ҳамма нарса ўзгарди: дунё навбатдаги турғунлик бошида эди, бироқ Роллс-Ройcе шундай барқарор бренд бўлиб туюлдики, раҳбарият иқтисодий таназзул учун бизнес стратегиясини қайта ёзмасликка қарор қилди. Бундан ташқари, компания бир вақтнинг ўзида иккита йирик лойиҳа устида ишлай бошлади - янги автомобил модели ва реактив двигателни ишлаб чиқиш. Бироқ, менежерлар нотўғри ҳисоблашди: инқироз мижозлар сонининг қисқаришини кўрди ва янги ишланмалар машҳур эмас эди. Натижада, бренд бир нечта банклардан кредит олди ва кейинчалик банкрот бўлди.

Нажот

1971 йилда компания расман ночор деб эълон қилинди. Бироқ, Британия жамоатчилиги Роллс-Ройcе ёпилишига рухсат бера олмади - бренд мамлакат рамзи ва миллий бойлик ҳисобланарди. Охир-оқибат, ҳукумат компаниянинг кредитларини тўлаш учун 250 миллион доллар тўлашга мажбур бўлди.

Шу пайтдан бошлаб компания учун тендер бошланди. Тендер иштирокчилари орасида БМW, Volkswagen ва Даимлер-Бенз бор эди. Савдо ниҳоятда қизғин бўлиб ўтди ва шартнома бир неча бор бекор қилинди: биринчидан, Даимлер-Бенз ўзининг Майбач брендини ишлаб чиқишни маъқул кўриб, шартномани тарк этди. Кейин БМW ва Volkswagen ўз рақобатчисидан ошиб кетиш учун таклифни бир неча бор оширди. Бир неча ойлик музокаралардан сўнг муросага эришилди: БМW тўғридан-тўғри Роллс-Ройcе брендини сотиб олди, Volkswagen эса Бентлей ҳуқуқини олди.

Роллс-Ройcе ҳозир

Роллс-Ройcе ҳозирда дунёдаги энг қиммат автомобиллардан бири бўлиб, унинг ишончлилиги учун эмас, балки мавқеи ва ижтимоий мавқеини намойиш қилиш учун сотиб олинган. Шунга қарамай, БМW саъй-ҳаракатлари туфайли бренд инқирозни енгиб чиқди ва рентабелликка қайтди. Компания ҳар йили бир неча минг автомобил сотади, ўтган йили Россияда эса юздан ортиқ автомобил сотган.

"Роллс-Ройcе бренди Россиядаги муваффақиятли тадбиркорлар учун муваффақиятнинг мутлақ рамзи бўлиб қолмоқда", - дейди бренднинг минтақавий директори Жеймс Криктон.
Ва бу ҳақиқат.