Кулги терапияси: бу нима ва у ишлайди

Кулги ҳиссий ва жисмоний саломатлик учун фойдалидир. Аммо унинг касалликларни даволай олишига шубҳа бор.

Ҳазил бизга бир-биримиз билан муносабатларни яхшилашга ва стрессдан халос бўлишга ёрдам беради. Аммо болалар кунига 400 марта кулишса, катталар одатда 15 марта кулишади. Шу муносабат билан, психологик тренинглар жуда машҳур бўлиб, унда одамлар гуруҳларга тўпланиб, ўйин-кулги қилишади.

Ving.uz кулги терапияси нима эканлигини ва ундан қандайдир фойда бор-йўқлигини аниқлади.

Кулги терапияси нима ва у қандай пайдо бўлган
Кулги терапияси (шунингдек, гелототерапия, юнонча "гелос" - "кулги") - бу беморга ўзини, унинг хатти-ҳаракати ва кайфиятини яхшироқ тушунишга ёрдам берадиган психотерапевтик амалиётдир. Баъзи тадқиқотчилар буни когнитив хулқ-атвор терапиясининг бир шакли деб ҳисоблашади.

Кулги терапияси тарафдорларининг таъкидлашича, у ҳиссий ва жисмоний фаровонликни яхшилашга, муаммоли муаммоларни янада самарали ҳал қилишга, дунёқарашни кенгайтиришга ва маънавий бойитишга ёрдам беради.

Гелотология илмий фанининг асослари (юнонча - "кулги илми") 1960-йилларда Стенфорд университетидан америкалик психиатр Уилям Фрай томонидан қўйилган.

Биринчи марта америкалик журналист Норман Кузинс ХХ асрнинг 60-йилларида даво ҳақида кулиб гапирди. Унга коллаген касаллиги (коллагеноз) ва спондилит (умуртқа поғонаси яллиғланиши) ташхиси қўйилган. Амакиваччалар ҳар доим оптимист бўлган ва ҳис-туйғулар инсоннинг соғлиғини белгилайди деб ишонишган. У С витаминининг катта дозалари билан бел оғриғига қарши кураша бошлади ва кулгили телекўрсатувлар ва комедияларни томоша қилди - бу ёрдам берди. Норман ўз тажрибасига асосланиб, "Беморни идрок этишда касалликнинг анатомияси" китобини ёзди. У 75 ёшгача яшаб, 1990 йилда вафот этди.
Бугунги кунда Халқаро ҳазил тадқиқотлари жамияти (ИШС) ва Амалий ва терапевтик ҳазил уюшмаси (ААТҲ) ҳазилнинг инсон саломатлигига таъсирини ўрганмоқда.

Кулги терапиясининг бир неча йўналишлари мавжуд:

• Классик - гелотологлар сессияларда ҳазиллар айтадилар, комедиялар рўйхатини таклиф қиладилар, ҳазил-мутойиба ҳикояларини ўқийдилар ва ҳоказо.
• Кулги терапияси бошқа мустақил усул ёки муаллифлик техникасининг бир қисми сифатида: нафас олиш машқлари (рефлекс кулги), қитиқлаш, сунъий табассум, медитация ва кулги ёга.
• Тиббий (шифохона) масхарабозлиги - узоқ муддатли даволанаётган болалар учун рассомларнинг ҳазил-мутойиба чиқишлари.
• Кулги ҳазил ва ақл билан боғлиқ бўлганлиги сабабли, баъзи гелототерапия тарафдорлари ҳазилни терапевтик ва терапевтик бўлмаганларга бўлишади. Бу шуни англатадики, терапевтик кулги табиатан ижобийдир: масалан, биз билан содир бўлган бемаъни вазиятдан завқланганимизда. Назарий жиҳатдан бундай ҳис-туйғулар одамга ўзини ва унинг атрофидаги дунёни яхшироқ тушунишга ёрдам беради, унга ижобий тажриба беради. Терапевтик бўлмаган ҳазилга мисол қилиб, кимдир устидан кулиш безорилик воситасига айланади ва тажовузкорликка асосланган.

Бундан ташқари, бизнинг миямиз табиий (ҳазил) кулгини сунъийдан ажрата олмайди, деган нотўғри тушунча мавжуд. Бунинг асосида, масалан, кулги ёга амалиёти қурилган.

Кулги терапиясининг самарадорлигига далил борми?
Олимлар бу амалиётнинг танага бир қатор ижобий таъсир кўрсатишини аниқладилар.

Ҳатто Уилям Фрай ҳам ўзининг биринчи тажрибаларида кулиш пайтида организмда иммун ҳужайралар фаоллашишини аниқлади. Бу замонавий тадқиқотлар томонидан тасдиқланган. Шунингдек, кулги атопик дерматит билан оғриган беморларга аллергенларга камроқ жавоб беришга ёрдам беради.

Бошқа тасдиқланган ижобий таъсирлар мавжуд. Шундай қилиб, кулги

• оғриқни камайтиришга ёрдам беради;
• стресс гормони кортизол, шунингдек адреналин ишлаб чиқаришни блоклайди, бу гипертензия ва юрак этишмовчилигини ривожланиш хавфини оширади;
• қон босимини пасайтиришга ёрдам беради ва шунга мос равишда юрак-қон томир касалликлари эҳтимолини камайтиради;
• эндорфин ишлаб чиқаришни рағбатлантиради;
• диафрагма, қорин бўшлиғи, элкаларининг мушакларини ишлайди, шунингдек юрак учун яхши машғулотни ташкил қилади;
• 10-15 дақиқада 2 дан 10 килокалоргача ёқиш имконини беради;
• танани кислород билан тўйдиради, бу эса мия фаолиятини яхшилашга ёрдам беради.
• Ижобий физиологик таъсирлардан ташқари, кулги бизнинг ҳиссий ҳолатимизга ва руҳий саломатлигимизга ижобий таъсир кўрсатади. Бу кўпроқ бахт туйғусига ёрдам беради, яширин ҳис-туйғуларни ифодалаш ва муаммоларга соддароқ қараш имконини беради, ғазаб, айбдорлик ва бошқа салбий ҳис-туйғулардан чалғитади.

Кулги ва ҳазил, шунингдек, ўрганишга ёрдам беради, яхши ёдлашга ҳисса қўшади ва ўқитувчига кўпроқ мойил бўлади. Даволаш ҳақида ҳам шундай дейиш мумкин. 1977 йилда Ню-Ёрк шаҳрида оғир касал болалар учун экспериментал комедия шоуси шунчалик муваффақиятли бўлдики, бу усул бутун дунёда қўлланила бошланди. Бу болаларнинг касалхона шароитларига мослашишига ва оғриқли даволанишга осонроқ доц. беришга ёрдам беради.

Шифолаш учун ҳазилдан фойдаланишнинг жуда ноодатий ён таъсири бор. Мисол учун, кулги терапияси психотерапевтларга ўзларини профессионал чарчашдан ҳимоя қилиш имконини беради.

Умуман кулгининг ҳам, хусусан, кулги терапиясининг ҳам ижобий таъсири ҳақида кўплаб илмий мақолалар мавжуд бўлса-да, бу амалиётга муносабат ҳали ҳам эҳтиёткор. Тадқиқотчилар унинг самарадорлигини исботловчи тажрибалар кўпинча қарама-қарши эканлигидан шикоят қиладилар. Мисол учун, Норман амакиваччалари мисолида, журналистда артритнинг ўткир хуружи бўлган, бу табиий равишда йўқолган, шунинг учун кулгига даво йўқ эди.

Шуни ҳам таъкидлаш керакки, умуман олганда, ҳазил эмас, балки унинг алоҳида таркибий қисмлари ижобий таъсир кўрсатади. Шу сабабли, кулги терапиясидан моҳирона фойдаланиш билангина ижобий ўзгаришлар юз бериши мумкин ва бу соҳада малакали мутахассислар жуда кам.

Шундай қилиб, ҳозирча, кулги терапияси таъсирининг 100% тасдиқланган ижобий таъсири ҳақида гапиришнинг ҳожати йўқ.

Ва ҳар қандай ҳолатда, бундай амалиётга мурожаат қилишдан олдин, кулги терапияси муқобил даволаш турларидан бири эканлигини тушунишингиз керак. У фақат анъанавий тиббиёт усулларига қўшимча сифатида ишлатилиши керак, аммо уларнинг ўрнини босувчи восита сифатида эмас. Энг тўғри қарор мутахассис - психолог ёки шифокор билан маслаҳатлашишдир.

Қандай қилиб кўпроқ кулиш керак
Эҳтимол, кулги терапиясидан мўъжизавий даволанишни кутишнинг ҳожати йўқ, лекин ҳазил ва кулгидан фойда олиш имкониятини эътиборсиз қолдирмаслик яхшироқдир. Ва бунинг учун кулги терапевтини излаш шарт эмас. Ҳаётингизга кўпроқ завқ келтириш учун баъзи маслаҳатлар:

1. Сизни хурсанд қиладиган нарсаларни танланг. Бу фотосуратлар, комикслар, мемлар, откриткалар, ўйинчоқлар ва бошқалар бўлиши мумкин. Уларни кўп вақт сарфлайдиган жойга жойлаштиринг, масалан, иш жойингиз.
2. Сизга ҳазил керак бўлганда (ёки бўш вақтингизда) мурожаат қилиш учун кулгили журналлар, веб-сайтлар, фильмлар ёки видеоларни тўпланг.
3. Ўзингиз устидан кулишга ҳаракат қилинг, муаммоларга бемаъни тасодиф сифатида қаранг. Мисол учун, ўзингиз дуч келган ноқулай вазият ҳақида кулгили воқеани ўйлаб топинг ва бу ҳақда дўстларингизга айтинг.
4. Сиз завқланадиган одамлар билан танишинг. Ундан олдин бир нечта анекдот ёки кулгили ҳикояларни сақланг.
5. Стенд-уп клубига боринг ёки комедия фильмини томоша қилинг. Тадқиқотлар шуни кўрсатадики, жамоавий кулиш индивидуал кулишдан кўра фойдалироқдир.
6. Агар қўрқинчли кўринишлардан қўрқмасангиз, табассум ва кулиб қўйинг. Сиз кулмасдан ҳазилдан ижобий таъсир кўрсата олмайсиз, лекин ҳазилсиз кулишдан, афтидан, мумкин.

Ўзингиз кулинг ва бошқаларни кулдиринг, лекин узоққа борманг. Агар ёрқин ҳазил кимнидир камситса ёки хафа қилса, унда бусиз қилиш яхшидир.