Куйдирги нима ва уни қандай юқтирмаслик керак

Чувашияда икки киши куйдиргига чалинган. Келинг, бу эпидемияга олиб келиши мумкинлигини кўриб чиқайлик.

Куйдирги нима
Куйдирги - бу ҳайвонлар ва одамларга таъсир қилувчи бактериал инфекция. Бу айниқса хавфли деб таснифланади, яъни Роспотребнадзор унинг кўринишини фавқулодда эпидемия ҳодисаси деб ҳисоблайди. Ва гап шундаки, инфекция нафақат ўлим билан якунланиши мумкин, балки патогеннинг хусусиятларида ҳам.

Куйдиргини тупроқда яшовчи Баcиллус антҳраcис келтириб чиқаради. Ноқулай шароитларда улар ўлмайди, аммо спора ҳосил қилади. Уларнинг қобиғи қалинлашади ва метаболизми секинлашади, гўё улар ухлаб қолишади (агар бактериялар ҳақида айтиш мумкин бўлса). Улар совуқдан, юқори ҳароратдан, дезинфекцияли суюқликлардан, вақтдан қўрқмайдилар - булар амалда ўлмас таёқчалардир. Масалан, тупроқда, ҳайвонлар терисида, жунда бундай спорлар ўнлаб йиллар давомида яшаши мумкин. Ва улар танага кириши биланоқ, улар фаол равишда кўпая бошлайди ва жуда заҳарли токсинларни чиқаради.

Бундай ҳаётийлик ва оддийлик туфайли куйдирги ҳақиқатан ҳам биологик қурол сифатида ишлатилиши мумкин. 2001-йилда АҚШда турли нуфузли кишилар мунозарали хатларни олишди. Кейин маълум бўлишича, конвертларни ушбу микроорганизмларни ўрганган америкалик олим юборган.

Уюшмалардан фарқли ўлароқ, касаллик бутун дунёда учрайди ва у фақат бу эрда Сибир деб аталади, чунки у биринчи марта у эрда тасвирланган. Халқаро номи куйдирги бўлиб, таржимада "кўмир" деган маънони англатади. Ҳақиқат шундаки, таъсирланган тери қора рангга айланади.
Қандай қилиб куйдиргини юқтирасиз
Куйдирги пандемияси бўлиши мумкин эмас. Одатда одамлар касал ҳайвонлардан юқади ва касаллик янада тарқалмайди.

Ҳайвонлар
Қорамол, қўй, эчки, антилопа ва кийик каби уй ва ёввойи турлар, ифлосланган тупроқ, ўсимликлар ёки сувда топилган спораларни нафас олганда ёки истеъмол қилса, юқади.

Агар бирор жойда ҳайвонлар илгари куйдирги билан касалланган бўлса, улар янги ҳолатларнинг олдини олиш учун мунтазам равишда эмланади.

Одамлар
ИНФEКЦИОН учун патогеннинг споралари танага кириши керак. Бу, одатда, улар нафас олиш ёки истеъмол қилиш пайтида, камроқ тез-тез кесилган ёки ярага тушганда содир бўлади. Ривожланган мамлакатларда кўпчилик одамлар камдан-кам ҳолларда тупроқ ва тери билан алоқа қилишлари сабабли, касаллик кенг тарқалган эмас.

Куйдиргини одамдан, масалан, шамоллаш ёки грипп каби юқтириш мумкин эмас. Аммо баъзида беморнинг териси шикастланган бўлса ва ундан патоген оқиб чиқса, инфекцияни олиш мумкин.

Кимда куйдирги билан касалланиш эҳтимоли кўпроқ
Ҳали ҳам хавф остида бўлган одамлар бор. Бу:

• гўшт ва ҳайвон териси билан ишлайдиганлар: фермер хўжаликлари, сўйиш ва гўштни қайта ишлаш корхоналари, тери заводлари, жун ювиш заводлари, гўшт ва суяк уни ва суяк елими ишлаб чиқариш цехлари ходимлари;
• саёҳатчилар;
• ветеринария шифокорлари;
• биологик лабораториялар ходимлари;
• ҳарбий.

ИНФEКЦИОН олдини олиш учун улар ҳар йили эмланади.

Энди инъекцион гиёҳванд моддаларни истеъмол қилувчиларни ҳам шартли равишда хавф гуруҳига киритиш мумкин, чунки Шимолий Европада ушбу касаллик умумий шприцлар орқали бир неча бор юқтирилган.

Куйдирги қандай намоён бўлади
ИНФEКЦИОН пайтидан бошлаб семптомлар пайдо бўлишигача 2 кундан 1 ойгача давом этиши мумкин. Расм патогеннинг аниқ қаерга урганига боғлиқ бўлади.

Тери шакли
Куйдирги қўзғатувчиларининг 95-98% терига кириб боради. Аммо касаллик фақат 20% ҳолларда ривожланади. Одамлар олади:

• марказида қора қорақўтир билан қизил рангли оғриқсиз тери лезёнлари;
• бундай фокус атрофида шиш ва қизариш;
• иситма;
• лимфа тугунларининг яллиғланиши;
• Бош оғриғи;
• мушак оғриғи.

Тери лезёнлари бир неча ҳафта ичида даволанади. Прогноз одатда қулайдир.

Ўпка шакли
Бу эрда ҳамма нарса хавфлироқ. Спораларни нафас оладиганлар, албатта, касал бўлишади. Ўпка шакли жуда қаттиқ давом этади. Семптомлар:

• юқори ҳарорат;
• фотофобия;
• лакримация;
• кўзнинг қизариши;
• аксирмоқ
• кўкрак оғриғи;
• қонли кўпикли балғам;
• босимни пасайтириш;
• зотилжам;
• чалкашлик;
• ўпка шиши.
• Агар сиз дарҳол даволанишни бошласангиз ҳам, агар ўпка шиши ёки шок белгилари пайдо бўлса (босимнинг пасайиши, онгнинг бузилиши), беморларнинг 90% гача вафот этади. Яхшиямки, яралар камдан-кам ҳолларда бу тарзда узатилади.
• 
  
• ичак шакли
• Ичак шакли озиқ-овқат билан спораларни истеъмол қилгандан кейин биринчи дан бешинчи кунгача ривожланади. Баъзида асемптоматикдир, лекин кўпинча бу жуда қийин. Кузатилган:
• 
  
• қорин бўшлиғида ўткир оғриқ;
• титроқ билан бирга юқори иситма;
• гематемез;
• қон билан диарея;
• шиширади;
• ичак тутилиши;
• ичак ёрилиши;
• оғиз ва томоқнинг шишиши;
• бодомсимон безлардаги яралар.
• Умумий шакл
• Энг кам учрайдиган вариант. Касалликнинг бу шакли билан таёқчалар қон оқимига киради. Бу дарҳол содир бўлиши мумкин, масалан, гиёҳванд моддаларни инъекция қилишда. Шунингдек, ўпка ва ичак шакллари умумлаштирилган шаклга айланиши мумкин.
• 
  
• Семптомлар жуда аниқ:
• 
  
• ҳарорат 40 даражагача;
• қаттиқ титроқ;
• Бош оғриғи;
• тахикардия;
• босимнинг пасайиши;
• тартибсизлик ва онгни йўқотиш;
• ички органларнинг ишламай қолиши;
• геморрагик тошма;
• бурун, ошқозон ва бачадондан қон кетиши.

Бир нуқтада ҳарорат нормал ҳолатга тушади ва енгиллик келганга ўхшайди. Бир неча соатдан кейин одам вафот этади.

Куйдирги касаллиги қандай аниқланади?
Тери шакли жуда характерли клиник кўринишга эга: зарарланган ҳудуднинг марказида қора қаттиқ эскар. Кейин шифокор нима нотўғри эканлигини тезда тушунади.

Аммо баъзида куйдирги биринчи навбатда бошқа инфекция каби кўриниши мумкин. Шубҳа одатда беморнинг ҳаётидаги ҳолатлар туфайли пайдо бўлади.

Иккала ҳолатда ҳам патоген учун дарҳол таҳлил буюрилади.

Куйдирги қандай даволанади
Куйдиргини бактериялар ва уларнинг заҳарлари келтириб чиқаради. Шунга кўра, асосий даволаш антибиотиклар ва антитоксин, яъни токсинларни зарарсизлантирадиган моддадир.

Бундан ташқари, симптоматик терапия талаб этилади. Масалан, ўпканинг сунъий шамоллатилиши, шиш учун диуретиклар, қон ивишининг бузилиши учун плазма инфузиялари ва бошқалар.

Ўзингизни куйдиргидан қандай ҳимоя қилиш керак
Ҳозирда куйдирги касаллигига чалиниш хавфи паст. Етарли:

• ёввойи ҳайвонлар билан алоқа қилманг;
• қўлингиздан гўшт ва мўйна сотиб олманг;
• хавф гуруҳидаги одамлар эмланган бўлиши керак.

Агар эмланмаган одам споралар билан қандайдир алоқада бўлса, шифокорлар касаллик белгилари пайдо бўлишини кутмасдан, антибиотиклар ва антикорлар билан профилактик даволаш режимини белгилайдилар.